Danas se obilježava Međunarodni dan mira. Utemeljila ga je Generalna skupština Ujedinjenih nacija 1981. godine, s ciljem jačanja ideala mira među svim narodima i državama. Rezolucijom UN-a iz 2001. godine Međunarodnom danu mira dodata je odrednica - dan nenasilja i prekida neprijateljstava na svjetskom nivou. Međunarodni dan mira, prije svega, treba da podsjeća na potrebu jačanja mirovnih poruka i ideja među svim ljudima i narodima, te omogućava svim pojedincima, organizacijama i nacijama da svojim jednostavnim djelima zajednički šire poruku mira. <h2>Obilježava se i u BiH</h2>Na Dan mira u Sjedištu Ujedinjenih nacija u Njujorku tradicionalno zvoni Japansko zvono mira, koje je dar građana Hirošime i japanskog naroda u spomen na razorne posljedice rata i brojne ljudske žrtve ubijene pod izlikom svjetskog mira.Ovaj dan se, također tradicionalno, obilježava i u Bosni i Hercegovini, čiji narod je svako malo stradavao u brojnim ratovima.&nbsp;

<h2>Umro pisac Volter Skot koji je preveo na engleski našu “Hasanaginicu”</h2>Godine 1832., na današnji dan, preminuo je škotski pisac Volter Skot (Walter Scott) koji je preveo na engleski jezik bosansku narodnu pjesmu “Hasanaginica”. Proglašen je tvorcem modernog historijskog romana, a sakupljao je narodne pjesme i pisao epove iz historije Škotske, zbog čega je njegov značaj za škotsku, ali i svjetsku historiju i književnost nemjerljiv. Iako su se Skotovi romani uglavnom bavili škotskom historijom, njegov najpoznatiji roman “Ajvanho” govori o Engleskoj u vrijeme kralja Ričarda i Krstaških ratova, odnosno evocira vrijeme tenzija između osvajača Normana i britanskih starosjedilaca Saksonaca, viteških turnira... “Ajvanho” je više puta ekranizovan. Osim “Ajvanhoa”, poznati Skotovi romani su “Veverli”, “Gaj Manering”, “Starinar”, “Rob Roj”, “Kenilvort”, “Kventin Dervard” i “Grof Robert”. Godine 1826., Volter je dobio plemićku titulu, kao nagradu za književne zasluge.

<h2>Svjetski dan borbe protiv Alzheimerove bolesti</h2>Svake godine, 21. septembra, obilježava se Svjetski dan borbe protiv Alzheimerove bolesti, koji je proglašen na otvaranju godišnje konferencije Svjetske organizacije udruženja za Alzheimerovu bolest u Edinburgu, na današnji dan 1994. godine. Inače, cijeli septembar je posvećen podizanju svijesti o Alzheimerovoj bolesti, koju je prvi opisao nemački psihijatar Alojz Alzheimer, 1906. godine, te je po njemu dobila naziv.Alzheimerova bolest je degenerativni moždani poremećaj srednjeg ili kasnog životnog doba koji uništava neurone i veze u moždanoj kori, što dovodi do značajnog gubitka moždane mase. Postepeno se smanjuje sposobnost mozga da pravilno funkcioniše, izazivajući nepovratni gubitak pamćenja, sposobnost govora, svijesti o vremenu i prostoru, promjene u ponašanju i, na kraju, gubitak sposobnosti za staranje o sebi.Prema procjenama, od ove bolesti u svijetu boluje gotovo 18 miliona osoba.&nbsp;

Podsjeća na potrebu jačanja mirovnih poruka i ideja među svim ljudima i narodima

Međunarodni dan mira

Na današnji dan 1969. godine, u Sarajevu je rođen Davor Dujmović, bosanskohercegovački i regionalni glumac, najpoznatiji po ulozi Perhana iz filma “Dom za vješanje”. Još kao dijete, kad je pohađao drugi razred niže muzičke škole, dobio je prvu ulogu u filmu “Otac na službenom putu”, koji je nagrađen Zlatnom palmom na Filmskom festivalu Kanu. Tada je Davor odlučio da upiše filmsku akademiju, ali nije uspio nakon više pokušaja, te je odustao. Ipak, sudbina mu je odredila da bude glumac, pa je ubrzo uslijedila nova značajna uloga u filmu “Strategija švrake”. S nepunih osamnaest godina Davor Dujmović je dobio glavnu ulogu u filmu “ Dom za vješanje”, nakon kojeg je proglašen jednim od pet najboljih glumaca u Evropi. Osim toga, Davor i njegova partnerica u filmu Sinolička Trpkova proglašeni su najboljim glumačkim parom u bivšoj Jugoslaviji. <h2>Narkotici</h2>Nažalost, cijena slave bila je previsoka, jer je Davor posegao za narkoticima, a početkom 90-ih ozbiljnije se "navukao" i, mada se nekoliko puta pokušao liječiti, nije se mogao izliječiti od te pošasti. Kada je počela agresija na BiH (1992.-1995.) Davor je, nakon nekoliko mjeseci provedenih u Sarajevu, otišao u Beograd, gdje je snimio još nekoliko filmova, od kojih je najpoznatiji “Underground”. Poslije rata otišao je u Banju Luku, a potom u Novo Mesto u Sloveniji, gdje je, 31. maja 1999. godine, izvršio samoubistvo. “Perhan” je živio samo 30 godina, ali je ostao upamćen po svojim bravuroznim ulogama.

<h2>Rođena filmska diva Sofija Loren</h2>Godine 1934., na današnji dan, u Rimu je rođena Sofija Vilani Šikolone (Sofia Villani Scicolone), odnosno Sofija Loren, italijanska i svjetska filmska diva.Sofija je već s 15 godina počela tražiti filmske uloge u Rimu, a zarađivala je radeći kao model za ilustrirane romantične priče, kako bi pomogla porodici.Nakon malih uloga u filmovima, kao što “Quo Vadis”, Sofia je, 1957., upoznala producenta, a kasnije i režisera&nbsp; Karla Pontija (Carlo) za kojeg se udala na svoj 23. rođendan. Međutim, morala se razvesti kako bi ga spasila od optužbe za bigamiju, jer je on već bio oženjen, ali je ostala s njim u ljubavnoj vezi.&nbsp;OskarNizale su se uloge i uspjesi, a 1962. godine Sofija je osvojila Oskara za talijansku ratnu dramu “La Ciociara”, snimljenu prema istoimenom romanu italijanskog književnika Alberta Moravije (Moravia). Ujedno je bila prva glumica u historiji koja je dobila Oskara izvan engleskog govornog područja. Osim Oskara, osvojila je i pet Zlatnih globusa; četiri puta za najpopularniju žensku zvijezdu i jednom za životni doprinos filmu.<h2>Neprolazna ljepota</h2>“Empire” časopis je, 1995. godine, Sofiju Loren proglasio 25. najseksepilnijom zvijezdom u filmskoj historiji. U kasnim godinama Sofija se posvetila kulinarstvu u kojem uživa, te je tu svoju drugu ljubav ovjekovječila otvaranjem restorana. I danas, u svojoj 89. godini, Sofija, uvijek otmjena, nasmijana i dotjerana dama, plijeni svojom harizmom.

Najpoznatiji po ulozi Perhana iz filma “Dom za vješanje” 

Prije 54 godine rođen glumac Davor Dujmović

Na današnji dan 2015. godine, u Sarajevu je preminuo bosanskohercegovački književnik Admiral Mahić, jedan od osnivača PEN Centra BiH. Mahić je rođen 19. januara 1948. u Banjoj Luci, a u Sarajevo se preselio tokom studija na Filozofskom fakultetu. Studije je napustio i radio razne poslove, kako bi se izdržavao, a uporedo je pisao, najviše pjesme koje su specifične po metaforičnim i iluzionističkim prikazima stvarnosti, poput: “Nije u zvijezdama krivica”, “Pejsaž ispred napuštenog mlina”, “Obnavljanje”, “Koločep”, “Lična karta”, “Memoari mladog Banjalučanina”… Pjesme je objavio u nekoliko zbirki, a prva je bila “Ljubavna inspiracija” (1977), nakon koje slijede “Epilepsija cvjetova” (1981), “Atlasna imperija” (1985), “Glasno zrim” (1988), “Kameni stol” (1990), “Zvono” (1990), “Sahara” (1993), “Vijavica iz pisaćeg stroja” (2000), “Džajina loza” (2002), “Treba biti priseban” (2004) i dr. Njegove zbirke poezije su prevedene na francuski, slovenski, njemački i engleski jezik.<h2>Rat u Sarajevu</h2>Osim poezije, Mahić je objavljivao i prozu, zabilješke s putovanja i drame - “Brod na Miljacki” (1982), “Je li ovo cesta” (1982) i “I gurat ću vinograd kroz mariborske ulice” (2015). Napisao je i mnogo dramskih tekstova za djecu koje je emitirao Radio Sarajevo. Admiral je bio slobodni umjetnik i boem, kako je sam sebe nazivao, a radio je dobrovoljno kao urednik časopisa za poeziju i umjetničku fotografiju “Republika poezije”.U periodu opsade grada Sarajeva, u kojem je proveo sve vrijeme rata, bio je urednik prvog ratnog biltena Hrvatske seljačke stranke i voditelj – koordinator književnih programa u HKD "Napredak". Nakon rata imao je nekoliko inozemnih književnih stipendija: Kulturkontakt-Austria, Alte-Schmiede, Wien, Kultur-Steimark, Graz i Maribor. Admiral Mahić je jedan od osnivača manifestacije “Sarajevska jutra poezije” koja se više od 10 godina održava u galeriji “Boris Smoje” u Sarajevu.&nbsp;

Njegove pjesme su specifične po metaforičnim i iluzionističkim prikazima stvarnosti

Osma godišnjica smrti bh. književnika Admirala Mahića

Prije 135 godina, 18. septembra 1888. godine u Sarajevu, u Lubinoj ulici na Vratniku, gdje je i odrastao, rođen je utemeljitelj savremene historiografije Bosne i Hercegovine Hamdija Kreševljaković. Pomoću historijskih podataka o svojoj zemlji, kulturi i baštini, neposrednim uvidom u brojne deftere, sindžile, berate, fermane i bujruldije, riječima je crtao slike, zbog čega je njegovo djelo i danas bogat izvor i osnova za dalja istraživanja i osvjetljavanja mnogih historijskih previranja i problema bosanskohercegovačkog društva.U svojim naučnim radovima dokazivao je da u Bosni i Hercegovini u periodu Osmanlija Bošnjaci nisu bili samo vojnici i vlasnici, kako su uglavnom prikazivani, nego su i mnogo radili, pomažući kulturu i podižući javne zadužbine. Danas se njegovi radovi smatraju najrelevantnijim historijskim štivom o Bosni i Hercegovini u osmansko doba. Pisao je o bosanskohercegovačkim kapetanijama i muteselimima, o esnafima, o znamenitim bh. mjestima i porodicama, poput Čengića, Dženetića, Morića, te o zanatima i zanatlijama poput kazandžija, čizmedžija, sarača…<h2>Prezime prema mjestu porijekla </h2>Kreševljakovići su porijeklom iz Kreševa. Tamo su se prezivali Šećinovac, a kada su se doselili u Sarajevo dobili su novo prezime, prema mjestu svog porijekla. Hamdijin otac Mehaga Kreševljaković bio je trgovac prvo željeznom robom, a kasnije sahtijanom (vrsta kože za cipele). Majka Džemila kao dijete je iz Srbije, tačnije Užica, doselila s roditeljima u Sarajevo, gdje je i upoznala Hamdijinog oca.U Sarajevu je Hamdija završio mekteb i osnovnu školu (ruždiju), a potom trgovačku i učiteljsku školu, 1912. godine. Odmah po završetku školovanja počeo je raditi kao učitelj osnovne škole u Sarajevu, a od 8. januara 1918. do 17. augusta 1919. bio je raspoređen u Vinkovce, u osnovnu školu s internatom, u koji su bila smještena bošnjačka djeca iz BiH.<h2>Prosvjetni pregalac</h2>Godine 1920., nakon što se vratio u Sarajevo, pa do početka školske godine 1926/27., radio je u Trgovačkoj školi, a potom u Učiteljskoj školi u Sarajevu, do 1929. Uporedo s radom u državnim školama, Kreševljaković je, već od 1916. godine, predavao i u vjerskim muslimanskim školama, najprije u Darul-mualliminu, potom u Okružnoj medresi, te od 1920. do 1945. u Gazi Husrev-begovoj medresi u Sarajevu, gdje je aktivno radio i predavao historiju, geografiju, njemački jezik i pedagogiju i kada je bio u penziji.Kreševljaković je bio jedan od najuglednijih profesora Gazi Husrev-begove medrese, a svoje učenike je pomagao i materijalno. Mnogi njegovi učenici, među kojima su Hazim Šabanović, Muhamed Hadžijahić, Seid i Mahmud Traljić, Alija Bejtić, Adem Handžić, Mehmed Mujezinović i brojni drugi, često su spominjali da nema hodže u Bosni i Hercegovini koji je završio Gazi Husrev-begovu medresu između 1920. i 1945., da mu Hamdija nije predavao neki predmet i da mu nije bio najbolji savjetnik i pomagač, a time i veliki uzor.<h2>Više od 300 naučnih radova</h2>Kreševljaković je obišao veliki dio Evrope, bivšu Austro-Ugarsku, Njemačku, Holandiju, Poljsku, Italiju, Švajcarsku, Dansku i Švedsku, radi proširivanja svoga znanja iz historije, čak je, s ciljem proučavanja Reformacije, obišao sve gradove u Njemačkoj u kojima su djelovali Luter i njegovi sljedbenici, a potom je, proučavajući Protureformaciju, obišao druge gradove Njemačke, svaki put posjećujući univerzitete u tim mjestima i slušajući predavanja čuvenih historičara.Na Kreševljakovićev rad uveliko su utjecali i njegovi srednjoškolski nastavnici: Silvije Strahimir Kranjčević, Ljudevit Dvorniković i Josip Milaković, te je već tada počeo proučavati bh. historiju. U tom periodu je upoznao i dr. Karla Patscha, koji je osnovao Balkanski institut u Sarajevu, te povjerio Hamdiji da mu prikuplja publikacije o Bosni i Hercegovini. Taj posao Hamdiju je inspirirao da cijeli život sakuplja historijsku građu, koju je, uz kazivanja ljudi, upotrijebio kao dragocjeni izvor za naučnu rekonstrukciju važnih dijelova naše prošlosti. U tom radu umnogome mu je pomoglo i znanje stranih jezika: njemačkog, turskog, arapskog, norveškog i ladino jezika (jezik Jevreja – Sefarda)Već sa šesnaest godina Hamdija je počeo objavljivati narodne pripovijetke i pjesme u bh. časopisima. Ali, njegovo kasnije pisanje fokusirano je na historiografiju BiH, te je napisao više od 300 naučnih radova, sarađujući u edicijama Naučnog društva, Zemaljskog muzeja, Istorijskog društva, Orijentalnog instituta i Zavoda za zaštitu spomenika.

<h2>Saradnja s medijima</h2>Osim toga, Kreševljaković je bio i član raznih redakcija. Od početka izlaženja kalendara “Narodne uzdanice”, od 1932. do 1944., bio je član redakcionog odbora i u svakom godištu objavio nekoliko studija, članaka ili nekrologa. Bio je član Konzorcija “Novoga Behara” (5. godišta). Sarađivao je u Hrvatskoj enciklopediji, Enciklopediji Jugoslavije, Enciklopediji Leksikografskog zavoda u Zagrebu i Vojnoj enciklopediji u Beogradu. Također je sarađivao u izradi velike “Historije naroda Jugoslavije”.Hamdijini najpoznatiji radovi su: “Kazandžijski obrt u Bosni i Hercegovini”, “Prilozi povijesti bosanskih gradova pod Turskom upravom”, “Stari bosanski gradovi”, “Stari hercegovački gradovi”, “Dženetići – prilog izučavanju feudalizma”, „Husein-kapetan Gradaščević – Zmaj od Bosne“, “Kapetanije u Bosni i Hercegovini”, “Čizmedžijski obrt”, “Hanovi i karavan-saraji” i “Sarački obrt u starom Sarajevu”.Značajno je spomenuti i Hamdijin angažman u Zavodu za zaštitu spomenika kulture Bosne i Hercegovine, gdje je radio kao naučni saradnik do kraja života.Godine 1938., Kreševljaković je izabran za dopisnog člana Jugoslavenske akademije znanosti i umjetnosti u Zagrebu, a 1952. za redovnog člana Naučnog društva BiH, čiji je bio prvi potpredsjednik. Odlikovan je Ordenom rada drugog reda.<h2>Zapostavljen i zaboravljen</h2>– Prigodom osnutka Naučnog društva NRBiH (1. VII 1952) Kreševljaković je odmah izabran za člana i na Osnivačkoj skupštini 15. IX iste godine za prvog potpredsjednika. U ovome društvu on je razvio najjaču aktivnost i uz kvantitet objavio i kvalitativno najzrelije radove. Ovaj period od sedam godina je najplodniji u Kreševljakovićevu životu. Sve ono što je sabirao cijeloga života, u ovom periodu je užurbano obrađivao i objavljivao – napisao je o Hamdiji još jedan bh. velikan pisane riječi Alija Nametak u svom kapitalnom djelu „Sarajevski nekrologij“.Hamdija Kreševljaković je otišao s ovog svijeta 9. jula 1959. godine, ostavivši veliki pečat u bosanskohercegovačkoj historiografiji. Iako neke škole i ulice nose njegovo ime (u Sarajevu, Kaknju, Gradačcu), široj javnosti uglavnom nije poznato ko je bio Hamdija Kreševljaković i čime se bavio, jer naše društvo nije svjesno koliko je on bio značajan za bh. kulturu i historiju, pa ga rijetko ili gotovo nikako ne spominje. Zapostavljen i zaboravljen je čovjek bez čijeg rada ne bismo znali kako je izgledao period osmanske, ali i austrougarske vladavine u BiH.

Danas se njegovi radovi smatraju najrelevantnijim historijskim štivom o Bosni i Hercegovini u osmansko doba

Hamdija Kreševljaković: 135. godišnjica rođenja utemeljitelja savremene historiografije BiH

Na današnji dan 1822. godine, francuski egiptolog Žan Fransoa Šanpolion (Jean-Francois Champollion) dešifrirao je egipatsko pismo, (hijeroglife), zbog čega je nazvan ocem moderne egiptologije.Prevodeći dijelove kamena iz Rozete, Šampolion je otkrio sličnost egipatskog jezika s koptskim, odnosno da je sistem egipatskog pisma kombinacija fonetskih (zvučnih) i ideogramskih (slikovnih) znakova.Šampolion je već do 16. godine savladao desetak jezika, uključujući koptski, a njegov interes za egiptologiju bio je inspiriran Napoleonovim osvajanjima u Egiptu od 1798. do 1801. godine. <h2>Postavio temelj moderne egiptologije</h2>Prvi je odgonetnuo imena Kleopatra i Ptolomej, a uočio je i razliku između hijeroglifskog pisma i kasnijih jednostavnijih verzija (hijeratsko i demotsko pismo). Rezultate svog rada objavio je u “Precis du systeme hieroglyphique” iz 1824. godine, a tim otkrićem postavio je temelj moderne egiptologije.Godine 1826., postavio je egipatsku zbirku muzeja Louvr i postao profesor egiptologije Francuskom koledžu u Parizu.Šampolion je preminuo mlad, u 41. godini, a nakon njegove smrti dijelove njegovih radova obradio je njegov stariji brat Žak Žozep Šampolion (Jacques Joseph).

<h2>Izašao prvi broj „The New York Timesa“</h2>Godine 1851., na današnji dan, izašao je prvi broj američkog dnevnika „The New York Times“, koji je osnovao Henri Džervis Rejmond (Henry Jarvis Raymond). “The New York Times” nazivaju i "Sijeda dama" zbog njegovog staromodnog izgleda i stila, a često ga navode kao nacionalni novinski autoritet, odnosno kao službena i autoritativna referenca za savremene događaje. Do sada je osvojio 94 Pulitzerove nagrade, više nego ijedan drugi list. U početku je izlazio svakim danom osim nedjelje, ali je za vrijeme američkog građanskog rata, kao i većina drugih vodećih novina, dobio i nedjeljno izdanje. Postupno je postajao sve utjecajniji, naročito 1870. i 1871. godine, kada je serija članaka razotkrila nečasne radnje tada svemoćnog gradskog političara Bosa Tvida (Boss Tweed).<h2>“Avionsko izdanje u 4 sata ujutro”</h2>Početkom 20. vijeka “The New York Times” je stekao ugled i zbog sklonosti da se koristi najsavremenijom tehnologijom ne bi li što brže donosio vijesti svojim čitateljima. Tako je 1904. godine, na samom početku rusko-japanskog rata, putem radija primio detaljan izvještaj o bici kod Port Arthura; 1910. je organizirao prve avio-pošiljke “The New York Times” u Filadelfiju; 1919. je uspostavio prve trans-atlantske pošiljke u London, a 1920. je štampano posebno "Avionsko izdanje u 4 sata ujutro", koje je avionom poslato u Čikago, kako bi ga mogli čitati učesnici tadašnje republikanske izborne konvencije.Sklonost prema novim medijima “The New York Times” je zadržao i u doba interneta, tako da je već 1995. postavio svoju službenu web-stranicu.

<h2>Osnovana američka tajna služba CIA</h2>Tajna služba Sjedinjenih Američkih Država CIA osnovana je 18. septembra 1947. u gradu Langliju, u državi Virdžinija. Njena preteča bila je Kancelarija za strateške usluge, a na njenom čelu se nalazio Vilijam Donovan (William), koji se danas smatra „ocem“ ovih organizacija.Glavni zadatak CIA-e je prikupljanje i analiza podataka o stranim vladama i korporacijama, ali i pojedincima, te dostavljanje tih podataka raznim resorima Vlade SAD. Drugi, ne manje važan zadatak je propagandna aktivnost i aktivnost u odnosima s javnošću, objavljivanje javnih i tajnih podataka, tačnih i lažnih (kontrašpijunaža), te utjecaj na druge da djeluju u interesima Vlade SAD.

Prevodeći dijelove kamena iz Rozete, Šampolion je otkrio da je sistem egipatskog pisma kombinacija zvučnih i slikovnih znakova

Žan Fransoa Šampolion dešifrirao hijeroglife

Na današnji dan 1948. godine, u Sarajevu je rođen Kemal Monteno, jedan od najpoznatijih bosanskohercegovačkih pjevača, kantautora i šansonijera.Kemalov otac je bio italijanski vojnik koji je nakon Drugog svjetskog rata ostao da živi u BiH, zaljubivši se i oženivši Bošnjakinju, Kemalovu majku. Zbog italijanskog prezimena otac je želio da sin ima bosansko ime, a ta bosansko-italijanska spona utjecala je i na Montenov stvaralački rad. S italijansko-mediteranskim štihom i bosanskom dušom, Monteno je stvorio poseban i izuzetan muzički stil.Muzičku karijeru počeo je 1967. godine, nastupom na festivalu Vaš šlager sezone, osvojivši prvu nagradu s pjesmom “Lidija”. Tom prestižnom festivalu Monteno je ostao vjeran i narednih godina. Neke od njegovih najljepših šansona obilježile su sarajevski festival, poput “Zemljo moja” i “Sarajevo, ljubavi moja”, koju je otpjevao 1976. godine na 10. jubilarnom Šlageru sezone. <h2>U Sarajevu tokom agresije</h2>Tih 70-ih godina nastale su brojne Montenove antologijske pjesme, poput “Sviraj mi o njoj”, “Laž”, “Putovanja”, “Adrijana” te “Jedne noći u decembru” koju je posvetio svojoj životnoj ljubavi, supruzi Branki. Osim Šlagera sezone bio je omiljen i redovan učesnik mnogih drugih jugoslavenskih festivala, među kojima je na Opatijskom i Zagrebačkom redovno osvajao nagrade publike i žirija. Svi Montenovi albumi prodavani su u zlatnim i platinastim tiražama.Redali su se hitovi i uspjesi, a onda je na BiH izvršena agresija (1992.-1995.), koja je Montena zatekla u Sarajevu koje nije htio napustiti. U to vrijeme nije napisao nijednu pjesmu, ali je otpjevao pjesmu “Pismo prijatelju”, autora Zlatana Arslanagića i Zlatana Fazlića, koju ju publika preimenovala u “Da ti roknu samo dvije”.Godine 1995., Monteno je na poziv brojnih zabrinutih kolega iz Zagreba, prije svih Arsena Dedića i Gabi Novak, s porodicom odselio u Zagreb. Iste godine je održao koncerte u “Lisinskom” i to sedam dana zaredom.<h2>Kemo i prijatelji</h2>“Croatia Records” je 2000. godine objavila album “Hvala svima (Kemo i prijatelji)” na kojem se nalaze pjesme koje je otpjevao u duetima s Oliverom Dragojevićem, Arsenom Dedićem, Radom Šerbedžijom, grupom “Crvena jabuka”, Danijelom Martinović, Gabi Novak, Fuadom Backovićem, Terezom Kesovijom i Borisom Novkovićem. Pjesma “Ovako ne mogu dalje” s Danijelom Martinović postigla je najveći uspjeh. Posljednji studijski album “Šta je život” Monteno je snimio 2013., a pjesme “Jesen je”, “Malo mir, malo rat” uz naslovnu pjesmu odmah su postale hitovi. Osim brojnih pjesama koje je sam pjevao ili u duetima, Monteno je napisao mnoge pjesme i za svoje kolege Arsena Dedića, Zdravka Čolića, Olivera Dragojevića, Terezu Kesoviju, Gabi Novak, Nedu Ukraden, Dražena Žerića i mnoge druge, a često su upravo njegove pjesme bile zaslužne za uspjeh njegovih kolega.Kemal Monteno preminuo je 21. januara 2015. godine u Zagrebu, nakon borbe s pneumonijom i sepsom koje su nastale kao komplikacije zbog transplantacije bubrega. Sahranjen je sedmicu kasnije na sarajevskom gradskom groblju Bare.&nbsp;

<h2>Preminuo Minja Subota, autor “Muzičkog tobogana”</h2>Godine 2021., na današnji dan, preminuo je Milan Subota Minja, dipl. inž. elektrotehnike, srbijanski kompozitor, muzičar, zabavljač i fotograf. Autor je i voditelj jedne od najpoznatijih dečijih emisija u regionu „Muzički tobogan“, ali i velikog broja drugih tv-emisija.Minja Subota je rođen u Sarajevu, 8. novembra 1938. godine. Kako mu je otac bio elektroinžinjer, 1942. dobio je posao u Glavnoj pošti u Zagrebu, gdje se preselio s porodicom. Nakon Drugog svjetskog rata odselili su u Beograd, gdje je Minja završio osnovnu školu i gimnaziju, te uporedo nižu i srednju muzičku školu „Stanković“, a potom na Elektrotehničkom fakultetu u Beogradu stekao diplomu inžinjera elektrotehnike. Napisao je mnoge kompozicije zabavne muzike, te bio i vokalni solista, a proslavio se nastupima, 1970.-1975., s grupom “One i oni”, koju su uz njega činili Daliborka Stojšić, Boba Stefanović i Lidija Kodrič. Minjine kompozicije izvođene su na mnogim festivalima, a najpoznatije su: „Homo, homini“, „Čuvar parka“, „Budi dobar prema njoj“, „Čekaj me“, „Dok te ljubim“, „U jednom danu“, „Plava muzika“...<h2>"Djeca su ukras svijeta"</h2>Subota se naročito istakao komponujući pjesme za djecu na stihove najistaknutijih regionalnih pjesnika, uz koje su odrastale generacije, a i danas se pjevaju u predškolskim ustanovama i školama, poput „Djeca su ukras svijeta“, „Išli smo u Afriku“, „Rekao sam brezi i topoli“, „Telefonijada“, „Povrćijada“, „Kolo“, „Razbolje se lisica“, itd.Autor je i voditelj televizijskog serijala „Muzički tobogan“, koji je emitiran osamnaest godina i predstavlja rekordan serijal po gledanosti i popularnosti u cijeloj regiji. Minja Subota je bio vrstan umjetnik pa je obavljao i funkcije predsjednika Saveza estradnih umjetnika Jugoslavije i Srbije, te dugo godina bio u upravnim odborima Udruženja kompozitora Srbije i Udruženja muzičara džeza, zabavne, pop i rok muzike Srbije. Bio je član programskog savjeta „Zmajevih dječijih igara“.&nbsp;

Pjesmu “Jedne noći u decembru” posvetio je svojoj životnoj ljubavi, supruzi Branki

Prije 75 godina rođen Kemal Monteno

Na današnji dan 1936. godine, preminuo je hafiz Ibrahim ef. Maglajlić, peti po redu reisu-l-ulema u periodu Kraljevine Jugoslavije i prvi predsjednik Jugoslavenske muslimanske organizacije (JMO).Reis Maglajlić rođen je 1861. godine u Banjoj Luci, u bogatoj i uglednoj porodici, a već kao dječak naučio je cijeli Kur’an napamet te je nakon osnovnog obrazovanja upisao banjalučku medresu, odnosno Skorupovu medresu u Gornjem Šeheru, u kojoj je predavao poznati muderis Smail ef. Skopljak. Jedno vrijeme Maglajlić je boravio u Istanbulu, gdje je slušao dersove iz područja islamskih nauka kod mnogih poznatih alima tog vremena. Nakon što se vratio u rodnu Banju Luku počeo je držati javna predavanja na koja su ljudi dolazili u velikom broju. Njegova predavanja su bila veoma posjećena i cijenjena pa su mu sugrađani zajedno sa stranim dobrotvorima sagradili medresu, gdje bi svoje znanje mogao prenositi na mlađe generacije. Ta škola je nosila naziv Fejzija medresa, a u narodu je prozvana Maglajlićevom medresom. Kao vrsnom pedagogu i predavaču na upravljanje mu je povjerena i Banjalučka ruždija, pa je te dvije škole vodio do 1914., kada je imenovan za muftiju tuzlanskog.<h2>Političko i vjersko djelovanje</h2>Osnivanjem Kraljevine SHS bh. muslimani su se za svoja prava morali boriti u skupštinskim klupama, pa je počelo njihovo političko okupljanje. Na sastanku muslimanskih delagata koji je imao karakter osnivačke skupštine, 16. februara 1919., formirana je politička stranka bosanskohercegovačkih muslimana nazvana Jugoslavenska muslimanska organizacija (JMO), a za predsjednika je jednoglasno izabran hfz. Ibrahim ef. Maglajlić. Nakon penzioniranja reisu-l-uleme Džemaludina Čauševića, 1930. godine, hfz. Ibrahim ef. Maglajlić imenovan je reisu-l-ulemom Islamske zajednice u Kraljevini Jugoslaviji. Za vrijeme njegovog mandata pokrenut je list “Glasnik” kojim se nastojalo suzbiti pogrešno mišljenje o islamu, unaprijeđen je nastavni plan i program za islamsku vjeronauku koji se primjenjivao u osnovnoj i srednjoj školi, izvršena je revizija udžbenika osnovnih i srednjih škola zbog pojedinih sadržaja, te posvećeno više pažnje svjetovnom obrazovanju.Sve do penzioniranja, 1936. godine, reisu-l-ulema Maglajlić borio se za prava muslimana i popravljanje njihovog stanja. Ubrzo nakon penzioniranja je preminuo, 16. septembra 1936. godine, a ukopan je u haremu džamije Gazanferije u Banjoj Luci.&nbsp;

<h2>Rođena holivudska glumica Lorin Bekol</h2>Godine 1924., na današnji dan, rođena je Lorin Bekol (Lauren Bacall), američka pozorišna i filmska glumica, poznata i po tome što je bila supruga slavnog glumca Hemfrija Bogarta (Humphrey).Prve zapažene uloge odigrala je u filmovima “Duboki san” (1946.) i “Mračni prolaz” (1947.), ali i u komedijama “Kako se udati za milionera” (1953.) i “Kreatorica” (1957.). Za uloge u brodvejskim mjuziklima “Pljesak” (1970.) i “Žena godine” (1981.) osvojila nagradu Tony, a za ulogu u filmu “Ogledalo ima dva lica” (1996.) dobila je Zlatni globus i nominaciju za Oskara.Godine 1999., Američki filmski institut uvrstio je Lorin Bekol među 25 najznačajnijih ženskih filmskih zvijezda u historiji. Od tada, doživljava novi uzlet u karijeri, snima filmove “Dogville” (2003.) i “Birth” (2004.), oba s Nikol Kidman (Nicole). Glumila je i jednu od glavnih uloga u filmu “The Walker” (2007.).Američka filmska akademija, 14. novembra 2009., dodijelila je Lorin počasnog Oskara za životno djelo. Bekol je preminula 12. avgusta 2014. godine.&nbsp;

U februaru 1919., formirana je Jugoslavenska muslimanska organizacija (JMO), a za predsjednika je jednoglasno izabran hfz. Maglajlić

Prije 87 godina preminuo reisu-l-ulema Ibrahim ef. Maglajlić

Na današnji dan 1890. godine, rođena je engleska književnica Agata Kristi (Agatha Christie), najpoznatija autorica kriminalističkih romana u svijetu, zbog čega je nazvana "kraljicom krimića". Djela Agate Kristi su, uz djela Vilijama Šekspira (William Shakespeare), najprodavanija u svijetu – više od milijardu primjeraka na engleskom jeziku i više od milijardu primjeraka na 45 drugih svjetskih jezika. Napisala je više od osamdeset romana i drama, većinom detektivskih, u kojima se uglavnom pojavljuju njeni najpoznatiji likovi - Hercule Poirot i Miss Marple. <h2>Većina djela ekranizirana</h2>Mnogi njeni romani i kratke priče adaptirani su u filmove, neki i više puta, poput “Ubistvo u Orijent Expressu”, “Smrt na Nilu”, “U 4:50 s Paddingtona”… BBC je napravio radijske i TV verzije mnogih priča o Poirotu i Miss Marple, a i mnoge svjetske TV kuće su producirale i snimale brojne serijale prema Agatinim djelima, ali i filmove o Agati. Njena predstava “Mišolovka” (The Mousetrap) drži rekord najdužeg prikazivanja u Londonu. Godine 1970., Agata je odlikovana redom Britanskog Imperija i mogla je nositi titulu Dame (ženski ekvivalent Sira).Agata Kristi je preminula 12. januara 1976., u 85. godini života.&nbsp;

<h2>Rođen Marko Polo, mletački istraživač, putopisac i trgovac</h2>Godine 1254., na današnji dan, rođen je Marko Polo (Marco Polo), mletački istraživač, putopisac i trgovac, jedan od prvih Evropljana koji su putovali Putem svile do Kine, a zapisi s tog putovanja su ga učinili svjetski poznatim.Kada su Markov otac Nikolo (Niccolo) i stric Mateo (Matteo), koji su trgovali s Istokom, 1271., krenuli na svoje drugo putovanje u Kinu, priključio im se i Marko. Morem su putovali do sirijske obale, kopnenim putem do Hormuza, preko Kermana do Balka, pa uz gornji tok rijeke Amu-Darje do Pamirske visoravni. Nastavili su između Tibeta i Lop Nura, prešli pustinju Gobi i 1275. stigli kanu Kublaju. Marko je tamo postao kanov pouzdanik i ostao u njegovoj službi 17 godina, proputovavši mnoge krajeve Dalekog istoka, te upoznavši jezike i običaje različitih naroda. Godine 1292., kada je izaslanstvo pratilo mongolsku princezu kao nevjestu perzijskom kanu Arghunu, Venecijanci, među kojima i Marko, iskoristili su priliku da se vrate u Veneciju, krajem 1295. godine. <h2>“Milion”</h2>Tri godine nakon povratka, 1298., Marko Polo je zarobljen u sukobu Đenovljana i Mletaka kod Korčule i odveden je zatvor u Đenovu. U zarobljeništvu je ispričao svoje doživljaje s putovanja prijatelju Rustičelu (Rustichell) iz Pise, koji ih je zabilježio na francuskom jeziku u djelu “Knjiga svjetskih čudesa”, kasnije poznatom pod nazivom “Milion”. Ta knjiga je treća najprevođenija i najčitanija knjiga u ljudskoj historiji nakon Biblije i Kur’ana, a imala je presudan utjecaj u doba velikih otkrića. Geografske karte Dalekog istoka vijekovima su izrađivane baš prema Markovom putopisu.U avgustu 1299. godine Marko je pušten iz zatvora i vratio se u Veneciju, gdje je s ujakom i ocem radio u trgovačkoj firmi i ubrzo postao bogati trgovac. Godine 1323., razbolio se, a 8. januara 1324., preminuo.&nbsp;

Njena djela su, uz djela Vilijama Šekspira, najprodavanija u svijetu

Prije 133 godine rođena Agata Kristi, „kraljica krimića“

Punih 12 godina među nama nije jedan od najvećih bosanskohercegovačkih patriota, književnik, publicist, urednik, vajar, vječnik oštrog pera Nedžad Ibrišimović, čija genijalnost ni danas nije izblijedjela. Bio je veliki perfekcionist pa je, kako je sam govorio, pisao teško i porađao književnost, osjećajući ogromnu odgovornost prema knjigama i čitateljima. Želio je da, kada na papiru napiše „kiša“, papir postane mokar, da svaka rečenica u njegovoj knjizi ili tekstu bude „živa“, puna i moćna, kako bi čitatelja navodila na razmišljanje i učila. Mnogo je volio svoj narod i svoju Bosnu, za koju je obukao i vojnu odoru, braneći je i perom i oružjem od agresora. U toj ljubavi ovaj genijalni sin svoje domovine pronalazio je i najveću ispiraciju. Bosna, to je jedna dobra zemljakad plače klobučaju kiseljacisagni se i pij, niko se ne ljuti......Izuj obuću kad prelazišKoranu, GlinuSavu i DrinuOperi noge u rijekamaBosna je ćilimom zastrta. <h2>Najmlađi književnik</h2>Nežad Ibrišimović rođen je 1940. godine u Sarajevu. Nakon prerane očeve smrti, usljed djejstava tokom Drugog svjetskog rata, kao trogodišnjak seli s majkom u Žepče, gdje je završio osnovnu školu. U Sarajevo se vraća da bi pohađao Srednju školu za primijenjene umjetnosti, Odsjek vajarstvo, a potom i studij filozofije na Filozofskom fakultetu. Počeo je rano pisati, već u 13. godini, a 1964. godine postao je i zvanično najmlađi književnik u Bosni i Hercegovini.- Pisac sam odavno, od rođenja, objavio sam prvu noveletu s trinaest godina, prvu ozbiljniju priču s osamnaest, ali, kad malo o tome razmislim, uviđam nešto neobično, a to je da još nisam odlučio da li da budem pisac – govorio je u svom prepoznatljivom maniru Ibrišimović.Njegova najznačajnija književna djela su: „Zlatni most“, „Ugursuz“, „Karabeg“, „Glas koji je pukao o Egidiju“, „Zmaj od Bosne“, „Braća i veziri“, „Knjiga Adema Kahrimana“, „Vječnik“... Osim književnošću, bavio se i novinarstvom. Bio je urednik u „Našim danima“ i „Oslobođenju“, te glavni i odgovorni urednik časopisa za književnost „Život“, od 1995. do 1998. godine. Neko vrijeme Ibrišimović je radio kao nastavnik u Goraždu, a svoja vajarska djela prikazao je u desetak samostalnih izložbi.&nbsp;

<h2>Brojne nagrade</h2>Među brojnim nagradama koje je dobio ističu se: „Šestoaprilska nagrada“ grada Sarajeva za roman „Ugursuz“, Prva nagrada za televizijsku adaptaciju „Ugursuza“ na Bledskom festivalu, Godišnja nagrada Izdavačke kuće „Svjetlost“ za roman „Karabeg“, Godišnja nagrada Izdavačke kuće „Veselin Masleša“ za roman „Braća i veziri“, Nagrada Društva pisaca BiH za knjigu „Knjiga Adema Kahrimana“, Nagrada „Skender Kulenović“ za „Izabrana djela I-X“, Godišnja nagrada Udruženja izdavača i knjižara BiH za roman „Vječnik“, nagrade BZK „Preporod“ i „Hasan Kaimija“ za roman „Vječnik“.Ibrišimovićevu karijeru obilježio je roman ”Vječnik“, kapitalno djelo na kojem je radio 47 godina, a za koje ga je Društvo pisaca BiH kandidiralo za Nobelovu nagradu. Pisao ga je, kako je sam kazivao, cijeloga života. A posljednje njegovo djelo „El-Hidrova knjiga“ je, ustvari, nastavak „Vječnika“. Prema mišljenju Nedžadovog sina Ora, ali i mnogih domaćih i svjetskih intelektualaca, za “Vječnika“ i “El-Hidrovu knjigu“ njegov otac je trebao dobiti Nobelovu nagradu.- Sama nominacija je velika stvar i donijela nam je mnogo radosti. Ali, lično mislim da se za nominaciju treba dobro pripremiti i uraditi sve prema njihovim pravilima i procedurama. Jer, ako se to dobro ne pripremi, knjiga koja je možda i najbolja, poput “Vječnika“, neće doći do žirija koji odlučuje. A onda je pitanje da li se nagrađuje kvalitet ili nešto sasvim drugo – kazao je Oro.<h2>Muslimanska trilogija</h2>Najčešće teme u djelima Nedžada Ibrišimovića su Bosna i Hercegovina i bošnjački narod. Njegova, kako ju je sam imenovao, “muslimanska trilogija“ („Ugursuz“, „Karabeg“ i „Braća i veziri“) mnogo govori o našoj zemlji i njenoj stvarnoj historiji, koja je nerijetko prešućivana i sakrivana, dajući nam lekcije za budućnost. - Ne vidim šta to čovjek ima osim pamćenja i sjećanja! Davno sam se još usudio izreći da prošlost nije prošla, a da je historija jedna neiscrpna, živa, stvarna, faktička, pulsirajuća storija i za onog koji hoće da piše i za onog koji hoće da čita – govorio je Ibrišimović o svojoj smjelosti u opisima bosanskohercegovačke historijske realnosti.Djela Nedžada Ibrišimovića prevedena su na: engleski, njemački, španski, češki, arapski, turski i albanski jezik.

<h2>Klesao sjene</h2>Ibrišimovićev prijatelj i sljedbenik u književnoj riječi, Miljenko Jergović, dao je Nedžadu metaforičan, ali znakovit epitet pisca koji je klesao sjene. I zaista, u svojim skulpturama Ibrišimović je istezao ljudsku figuru u izduženu sjenu čovjeka u jutarnjem svjetlu, simbolizirajući time čovjekovu vječnu potrebu da vidi dalje od prepreka i ograničenja. - Uspio sam izvajati nekoliko skulptura na kojima ne preovladavaju greške i to smatram svojim velikim uspjehom. I kad vajam i kad crtam i kad slikam i kad pišem, uvijek i nehotično pokušavam izraziti istu stvar, u likovnom to je sjenka i odraz, u pismenu stvarno i privid, a šta je to uistinu, još ne znam – kazivao je Ibrišimović.Nedžad Ibrišimović preminuo je u 71. godini života, 15. septembra 2011. godine, u Sarajevu. Sjećanje na ovu ljudsku i intelektualnu veličinu živi u njegovim djelima koja je ostavio u amanet svojoj Bosni i Hercegovini i njenom narodu.<h2>BIO JEDNOM JEDAN…</h2>Bio jedan car i bio car i ništa više.A bila jedna ljepotica, bila lijepa, bila prelijepa i– ništa više.A bio jedan prosjak, samo prosjak i ništa više.A bio jedan bogat, samo bogat, i ništa više.A bio jedan pehlivan, bio samo pehlivan.A bio jedan darovit da darovitiji ne može biti,darovit i ništa više.A bio jedan mudrac, bio samo mudar.A bio jedan sažaljiv.A bio jedan duševan.A bio jedan samo jak, samo jak i ništa više.A bio jedan za džabe.A bio jedan onako.I bio jedan.

Mnogo je volio svoj narod i svoju Bosnu, za koju je obukao i vojnu odoru, braneći je i perom i oružjem od agresora

Nedžad Ibrišimović: 12. godišnjica smrti bh. književnika, urednika i vajara

Na današnji dan 786. godine, na vlast je stupio najveći abasidski kalif, Harun al-Rašid, junak mnogih priča iz „1001 noći“. Bio je peti i jedan od najvećih i najpoznatijih abasidskih kalifa. Vladao je od 786. do 809. godine, kada je njegova država bila najbogatija i kulturno najrazvijenija na svijetu.Harun al-Rašid rođen je u gradu Raj u Iranu, u blizini Teherana, kao sin trećeg kalifa Al-Mahdija. Vladao je nad velikim područjem Azije i Afrike, a glavni grad njegovog kalifata – Bagdad – bio je tada najveći grad na svijetu. Danas se na području njegove nekadašnje vlasti nalaze Tunis, sjeverna Libija, Egipat, Jordan, Izrael, Sirija, Saudijska Arabija, Irak, Iran, Afganistan, Ujedinjeni Arapski Emirati, Kuvajt, Bahrein, Jemen, Oman, Katar, Turkmenistan, Uzbekistan, te dijelovi Turske, Azerbajdžana, Armenije, Pakistana...Titula kalifa, koju je imao Al-Rašid, u islamskom svijetu označava nasljednika Muhammeda, a.s., odnosno vjerskog vođu muslimana na svijetu. <h2>Lik u pričama „1001 noć“</h2>Zanimljivo je da se kalif Harun al-Rašid pojavljuje kao lik u pričama poznatog djela „1001 noć“, u kojima figurira kao mudar vladar sa sjajnim dvorom. Vjeruje se da je te priče preveo i zapisao arapski imam Abu abd Alah Muhamed el-Gahehigar u 9. vijeku. Sve priče su povezane s pričom o caru Šehrijaru i lijepoj kćerki vezira Šeherzadi.Šehrijar je bio car Indije i Persije, a nakon što je svjedočio nevjerama bratove i svoje žene, zaključio je da su sve žene nevjerne te odlučio da će svake noći uzimati drugu djevojku, spavati s njom i sljedećeg je dana pogubiti. To je trajalo tri godine, sve dok caru nije dovedena mudra vezirova kćerka Šeherzada, koja se dosjetila da mu priča priče kako bi spasila sebi život. Priče je prekidala kada bi svanulo, i to tamo gde su bile najzanimljivije, a nastavljala kada bi pala noć. Nakon što je prošla 1001 noć, car je bio uvjeren da je Šeherzada dobra, plemenita i vjerna. U međuvremenu, rodila mu je i tri sina. Zato je odlučio poštedjeti joj život.

<h2>Preminuo Dante Aligijeri, najveći srednjovjekovni pjesnik</h2>Godine 1321., na današnji dan, preminuo je Dante Aligijeri (Alighieri), najveći italijanski pjesnik kasnog srednjeg vijeka.Dante je rođen u FirencI, 1265. godine, odrastajući u duhu firentinske demokratije. Godine 1294., napisao je svoje prvo pjesničko djelo “Novi život”, nadahnuto ljubavlju prema Beatriče Portinari (Beatrice), koju je upoznao u najranijoj mladosti i koja je odigrala presudnu ulogu u njegovom životu i stvaralaštvu, a posvećeno firentinskom pjesniku Kavalkantiju (Cavalcanti), kojeg je nazivao svojim prvim prijateljem. Filozofsko djelo “Gozba”, koje je pisao u izgnanstvu iz Italije, uzrokovanom neslaganjem s tadašnjim italijanskim klerom, nije dovršio, ali, ipak, u njemu dominiraju Danteove etičke i političke preokupacije. <h2>“Božanstvena komedija”</h2>Najpoznatije Danteovo djelo, koje je za njega samog bilo "vječna glazba", "široka rijeka u koju se ulijevaju mnogi pritoci", "sistem moralnih istina" i "glas nakon deset vijekova šutnje" “Božanstvena komedija”, započeto je nakon Beatričine smrti, najvjerovatnije 1307., a dovršeno 1321. godine, kada Dante umire. Djelo se sastoji od tri dijela: “Pakao”, “Čistilište” i “Raj” i obuhvata stotinu pjevanja u rimovanim jedanaesteračkim tercinama. Dante je u alegorijskoj formi u “Božanstvenoj komediji” razotkrio ljudske strasti i poroke vremena u kojem je živio, ne štedeći ni crkvu ni njene predstavnike. U djelu se pojavljuje mnogo mitoloških i historijskih ličnosti, ali su najživlji likovi pjesnikovih savremenika. U “Paklu”, u devet krugova, Dante razmješta grešnike prema prirodi i težini njihovih grijeha, u “Čistilištu” opisuje put iskupljenika, oslobođenje čovjeka od materijalnih zavisnosti i mogućnost njegovog usavršavanja, a “Raj” opisuje kao harmoniju, jedinstvo čovjeka i kosmosa.Dante je mnogo utjecao na evropsku literaturu, kao i gotovo sve kasnije vrhunske književnike.Pedesetak godina nakon njegove smrti, također veliki italijanski pisac Đovani Bokačo (Giovanni Boccaccio) je, držeći javna predavanja o značenju Danteove “Komedije”, kako se u početku zvala, dodao epitet “božanstvena”. Ovo remek-djelo zapadne civilizacije i kulture prvi put je s naslovom “Božanstvena komedija” odštampano 1555. godine.

Pojavljuje se kao lik u pričama poznatog djela „1001 noć“, u kojima figurira kao mudar vladar sa sjajnim dvorom

Na vlast stupio najveći abasidski kalif Harun al-Rašid

Na današnji dan 2022. godine, od posljedica koronavirusa, u Beogradu je preminuo Kornelije Bata Kovač, srbijanski kompozitor, pijanist i aranžer.Kovač je rođen u Nišu, 1. januara 1942., u muzičkoj porodici, jer mu je otac bio violinist, majka operska pjevačica, a brat Mihajlo Kovač pjevač, koji se kasnije opredijelio za novinarstvo i politiku. Već s četrnaest godina Kovač je komponovao svoju prvu pjesmu „Pusti trotoari”, a prvi javni nastup zabilježio je kao učenik gimnazije u Subotici, koju je pohađao, na tada popularnim popodnevnim čajankama. Godine 1961., Kornelije osniva svoju prvu muzičku grupu, odnosno jazz trio BKB, s kojim 1963. učestvuje na Jugoslavenskom džez festivalu u Bledu, u Sloveniji. <h2>Korni grupa</h2>Nakon što je promijenio nekoliko grupa iz Bosne i Hercegovine, 1966. godine pridružuje se tada najpopularnijem jugoslavenskom pop bendu sarajevskim “Indexima”. Za “Indexe” je napisao pjesme "Boj na Mišaru" i "Ako jednom budeš sama", stekavši time popularnost kao kompozitor i instrumentalist, a nakon odsluženja vojnog roka seli se u Beograd, gdje u septembru 1968. osniva “Korni grupu”, koja je 1974. predstavljala SFR Jugoslaviju na Pjesmi Evrovizije. U “Korni grupi” je pjevao Zlatko Pejaković, Kornelijev omiljeni pjevač i dugogodišnji prijatelj.Kovač je pisao i komponovao mnogo pjesama za najpopularnije pjevače naših prostora, a najpoznatiji je po dugogodišnjoj saradnji sa Zdravkom Čolićem, kojem je napisao neke od najvećih hitova poput “April u Beogradu”, “Živiš u oblacima”, “Zvao sam je Emili”, “Jedna zima sa Kristinom”, “Jedina”, “Mađarica”... Napisao je hitove i za Lepu Brenu - ‘Sanjam‘, ‘Sitnije, Cile, sitnije‘, ‘Janoš‘. Osim toga, njegove pjesme su pjevali i Olivera Katarina, Bisera Veletanlić, Neda Ukraden, Miki Jevremović, Miša Marković... <h2>Naslijedile ga kćerke</h2>Godine 1979., Kornelije je odselio u Englesku, gdje je učestvovao u nekoliko muzičkih projekata I sarađivao sa poznatim svjetskim muzičarima, a istovremeno je radio kao producent, kompozitor i aranžer u španskim muzičkim projektima. Njegove pjesme su se našle na najtiražnijim albumima koji su izdavani u: Jugoslaviji, Španiji, Francuskoj, Americi, Švedskoj, Nizozemskoj, Finskoj... Pisao je i pozorišnu, filmsku i televizijsku muziku. Dvije od tri Kornelijeve kćerke, Aleksandra i Kristina Kovač, također su u muzičkim vodama i kao kompozitorice i kao interpretatorice.

<h2>Rođen nobelovac Lavoslav Ružička, jugoslavensko-švajcarski naučnik </h2>Godine 1887., na današnji dan, u Vukovaru je rođen Lavoslav Ružička, jugoslavensko-švajcarski naučnik. Nosilac je osam počasnih doktorata — četiri za nauku, dva za medicinu, i po jedan za prirodne nauke i pravo, a 1939. godine dobio je Nobelovu nagradu za hemiju.Ružička je, nakon osnovnog i srednjeg školovanja u Osijeku, otišao u Njemačku na studij hemije na Tehničkoj visokoj školi u Karlsruheu. Godine 1910., doktorirao je, a 1912. godine izabran za asistenta profesoru Staudingeru u Saveznoj tehničkoj visokoj školi u Cirihu, gdje 1918. postaje privatni docent, a 1923. titularni profesor. Od 1927. do 1929. godine bio je profesor organske hemije na Univerzitetu u Utrehtu u Nizozemskoj, nakon čega vraća se u Cirih na mjesto profesora organske hemije na Saveznoj tehničkoj visokoj školi, a ujedno postaje vodeći stručnjak švajcarske hemijske industrije.Ružička je objavio 582 naučna rada, uglavnom iz oblasti prirodnih spojeva. Proučavao je strukture aktivnih komponenata biljke Pyrethrum cinerariifolium, dalmatinskog buhača. Radeći, došao je u doticaj s hemijom terpena – veoma interesantnog industriji parfema. <h2>Brojne nagrade</h2>Četiri godine nakon dobijanja Nobelove nagrade za hemiju, 1940., izabran je za počasnog člana JAZU-a, počasnog doktora Sveučilišta u Zagrebu, prvog počasnog člana Hrvatskog kemijskog društva, počasnog člana Društva inženjera u Zagrebu, Hrvatskoga prirodoslovnog društva i Hrvatskog liječničkog društva, a 1970. godine postao je i počasni član Matice hrvatske. Osim Nobelove, Ružička je dobio brojne nagrade za svoje naučne radove, između ostalih, Nagradu Švajcarskog hemijskog društva, Wernerovu nagradu i medalju Švajcarskog hemijskog društva, Le Blancovu medalju (uz počasno predavanje) Francuskog hemijskog društva, Pedlerovu medalju (uz počasno predavanje) Engleskog kemijskog društva, Lavoisierovu medalju (uz počasno predavanje) Francuskog hemijskog društva, Nagradu Marcel-Benoist Švajcarskog kemijskog društva, Faradeyevu medalju (uz počasno predavanje) Engleskog hemijskog društva, Hanušovu medalju Čehoslovačkog hemijskog društva…Lavoslav Ružička je preminuo u švajcarskom gradiću Mamernu, 26. septembra 1976. godine, a sahranjen je u Cirihu.

Najpoznatiji je po saradnji sa Zdravkom Čolićem, kojem je napisao mnoge hitove poput “April u Beogradu”, “Živiš u oblacima”, “Zvao sam je Emili"...

Prije godinu, od posljedica koronavirusa, preminuo Kornelije Kovač

Na današnji dan 1913. godine, rođen je Džesi Ovens (Jesse Owens), slavni američki atletičar, legendaran po svom četverostrukom trijumfu na Olimpijskim igrama u Berlinu, 1936. godine.Prekretnica u njegovoj sportskoj karijeri i ulazak u sportsku historiju desili su se 25. maja 1935., na atletskom mitingu u En Arboru, u Mičigenu, kada je izjednačio svjetski rekord na 100 jardi (91 m), te postavio nove svjetske rekorde u skoku u dalj, na 220 jardi (201 m), kao i na 220 jardi s preponama. Ono što je uz to fascinirajuće jeste da je sve postigao u roku od 70 minuta.Na Olimpijskim igrama u Berlinu, 1936. godine, Džesi je osvojio četiri zlatne medalje: na 100 metara, skok u dalj, na 200 metara, te, kao član američke štafete na 4 x 100 metara.Drugi svjetski rat je zaustavio Džesija da ponovi olimpijske uspjehe, jer nisu održane Igre u Helsinkiju, 1940., niti one 1944. koje su trebale biti u Londonu.<h2>Nenadmašen 48 godina</h2>Džesijev podvig ostao je nenadmašen 48 godina, sve do Olimpijskih igara u Los Angelesu, gdje je isti uspjeh postigao njegov nasljednik Karl Luis (Carl Lewis).Svoju popularnost Džesi je iskoristio da bi, nakon napuštanja atletske staze, dobio posao DJ-a u jazz klubu u Čikagu.Godine 1976., tadašnji predsjednik SAD Ford dodijelio mu je odlikovanje "Presidential Medal of Freedom", a kasniji predsjednik Džordž Buš (George Bush) ga je posmrtno 1990. godine, odlikovao medaljom "Congressional Gold Medal".Ovens je preminuo u 67. godini, od raka pluća, 31. marta 1980. godine.

<h2>Rođen književnik Simo Matavulj</h2>Godine 1852., u Šibeniku je rođen književnik Simo Matavulj. Njegova najpoznatija djela su roman “Bakonja fra Brne” i pripovijetka “Pilipenda”. Bio je član Srpske kraljevske akademije.U rodnom Šibeniku Simo je završio osnovnu školu i nižu gimnaziju, a u Zadru učiteljsku školu, nakon čega je kao učitelj radio u raznim dalmatinskim selima te bio nastavnik Srpske pomorske zakladne škole u Srbini kod Herceg Novog. Od 1881. godine boravio je u Crnoj Gori, gdje je radio kao nastavnik gimnazije, nadzornik škola, urednik službenih novina i nastavnik kneževe djece, odakle je, 1887., otišao u Zaječar, a potom u Beograd, radeći kao nastavnik gimnazije i činovnik presbiroa. Matavulj je napisao sedamdesetak pripovijetki i novela, objavljenih u zbirkama: „Iz Crne Gore i Primorja“, „Iz primorskog života“, „Iz beogradskog života“, „Iz raznijeh krajeva“, „S mora i s planine“, „Sa Jadrana“, „Primorska obličja“, „Beogradske priče“, „Život i nemirne duše“, te dva romana: „Uskok“ i “Bakonja fra Brne”. Osim toga, ostavio je dvije drame, nekoliko svezaka putopisa, uspomena i književnih članaka razne sadržine, a najznačajnije djelo iz te oblasti mu je „Bilješke jednog pisca“, što je, ustvari, jedna vrsta autobiografije. Preminuo je u Beogradu 20. februara 1908. godine.&nbsp;

Na Olimpijskim igrama u Berlinu, 1936. godine,  osvojio je četiri zlatne medalje

Rođen slavni američki atletičar Džesi Ovens

Žene u Bosni i Hercegovini i danas trpe posljedice viševjekovnih stereotipa o njihovom mjestu u društvu i poslovima koje mogu obavljati, jer na ovim našim prostorima još prevladavaju predrasude i patrijarhalni mentalitet. A zamislite kako je to bilo prije više od 150 godina? U to vrijeme, kada su žene gotovo u potpunosti bile marginalizirane i u društvu i u porodici, one koje se nisu vladale prema određenim pravilima nisu zvanično ni postojale, jer nisu bile upisane u sidžile (službene registre). Da bi bila upisana u sidžile, žena je morala ispunjavati jedan od obaveznih uvjeta:1.	da se pred sudom vjenčala;2.	ako je umrla, da je ostavila oporuku ili da je njena ostavština bila predmet nasljednog postupka;3.	da je postala vakif;4.	ako je umrla kao šehid.<h2>Tri pjesme</h2>Prva bošnjačka pjesnikinja Umihana Čuvidina, Sarajka koja se zbog velike ljubavi i žalosti za poginulim vjerenikom nije htjela udati za drugoga, nije bila upisana u sarajevske sidžile, pa se zbog toga pretpostavlja da je bila rođena 1794. godine na Hridu, jer zvaničnog podatka nema. Njen vjerenik Sarajlija Mujo Čamdži, bajraktar, prema historiografima Sejfudinu Kemuri i Vladimiru Ćoroviću, poginuo je 1813. godine kod Loznice, u vojsci Ali-paše Derendelije, za vrijeme Prvog srpskog ustanka na Balkanu. Osim što je poznata kao prva bošnjačka pjesnikinja, Umihana je prva žena koja pripada piscima alhamijado književnosti. To je književnost na bosanskom jeziku pisana arebicom. Sa sigurnošću se može tvrditi da je napisala tri pjesme, ali se pretpostavlja da ih je napisala mnogo više, jer, s obzirom na to da su se njene pjesme proširile u narodu, na neki način su se pretočile u narodne pjesme. Historičari smatraju da je upravo ona napisala pjesme u kojima se hvale ljepota i junaštvo Muje bajraktara, s obzirom na to da on nije bio historijski lik.U svojim pjesmama Čuvidina opisuje i tadašnju stvarnost: „Evo danas sedam godin' dana, kako cvili bosanska fukara: Niti ima paše ni vezira. Dok ne dođe paša Ali-paša. A čim dođe paša Ali-paša, on popisa svu butum Krajinu, svu Krajinu i Hercegovinu, najotragu mlade Sarajlije...“, kako kaže u stihovima pjesme „Sarajlije iđu na vojsku protiv Srbije“, jedine koja je potpuno sačuvana u izvornom obliku. To je bio epos od 79 stihova, a spjevala ga je prije nego što joj je poginuo vjerenik.<h2>Bolno iskustvo</h2>Ostale pjesme Čuvidina je spjevala nakon Mujine pogibije, za koju je saznala u oktobru ili novembru 1813. godine. To je bio trenutak kada je odlučila da ostatak života provede kao vjerenica junaka Muje Čamdžija, čuvajući uspomenu na njega u pjesmama u kojima je nalazila utjehu za bol zbog izgubljene ljubavi, a upravo ta ogromna ljubav i bol su u njoj rasplamsali književni dar. Pjevala je o svojim osjećajima i o svom bolnom iskustvu, ne krijući se iza paravana kolektivnog iskustva, što je bila karakteristika gotovo svih pisaca njenog vremena. Ne samo sudbina, nego i način pisanja pjesama izdvajao ju je iz sredine u kojoj je živjela. Umihanina odluka da se nikada ne uda i cijelog života u pjesmama oplakuje svog Muju, te odricanje od takozvanog “normalnog” života, istovremeno su izazivali divljenje i sažaljenje okoline. O njenoj ljubavi i specifičnom načinu žalovanja, pjevanjem pjesama, mnogo je govoreno još za njenog života. <h2>Voli k'o Sevda</h2>U to vrijeme je njena odluka da se ne udaje smatrana ludošću, a mnogi su se pitali zašto se lijepa djevojka iz siromašne, ali čestite porodice odrekla udaje zbog boli i tuge. Zar je ta ljubav mogla da bude tolika da se djevojka svojevoljno odrekne lagodnijeg života koji je mogla dobiti udajom? Ni njena majka je nije shvatala, čak ju je optuživala. Iz Umihaninih stihova: „Govori joj ostarjela majka: ‘Što ti žališ tuđina junaka, Nije ti ga majčica rodila?’“, možemo naslutiti majčinu kritiku, ali i brigu i savjet da se uda, da ne ostaje usidjelica, jer je tada udaja za djevojku smatrana i rješenjem egzistencijalnih problema. Njene pjesme su bile toliko popularne u starom Sarajevu, da su usmeno prenošene po mahalama i smatrane narodnim. Umihana je samu sebe prozvala Sevdom – zbog sevdaha (čežnja) koji je bio utkan u njeno biće i pretočen u njene pjesme. Prema riječima pojedinih autora, u vremenu prije Drugog svjetskog bila je poznata izreka: “Voli k'o Sevda.” Preminula je, prema mišljenju mnogih historičara, 1870. godine u Sarajevu, a sahranjena je “pod Gajem” na Hridu, najvjerovatnije bez natpisa na nišanu, jer u to vrijeme siromašnijim ženama, koje su pritom bile neudate, nisu obilježavani nišani. Danas ime Umihane Čuvidine nose osnovna škola u sarajevskom naselju Boljakov Potok, ulica na Ilidži i vrtić u Brezi.<h2>Preplakala noći</h2>Tragična sudbina koja ju je zadesila učinila je da se Umihana nikada emocionalno ne oporavi. Koliko je njena duša voljela i patila, koliko ju je srce boljelo, koliko je noći preplakala, samo je ona znala, ali se naslućuje u njenim stihovima: „Za godinu lice ne umila, a za drugu se ne nasmijala, a za treću kosu ne oplela. Kad nastala četvrta godina, rusu kosu rukom odrezala...“ <h2>Čamdži Mujo i lijepa Uma</h2>Vino piju age Sarajlije,vino piju, Zašavicu biju,ranjenici mladi podvikuju.Svaki veli: ‘Jallah, moja majko.’Čamdži Mujo: ‘Jallah, moja Ummo!’Čamdži Mujo družini govori:‘Ah, družino, moja braćo draga!Kada meni suđen danak dođe,suđen danak i umrli sahat,ufat’te mi konja lastavicu,i na konju zelenu dolamu!U dolami, u džepu desnome,u njemu je prsten i jabuka,u zadžepku mrko ogledalo,podajte ga mojoj Umihani,nek’ se ogleda, a mene ne gleda,nek’ se udaje, a mene ne čeka...

Odluka da se nikad ne uda i cijelog života u pjesmama oplakuje svog Muju, te odricanje od tzv. “normalnog” života, izazivali su divljenje i sažaljenje

Čuvidina: Život provela kao vjerenica junaka Muje Čamdžija

Umihana Čuvidina: 153. godišnjica smrti prve bošnjačke pjesnikinje 

Na današnji dan 2001. godine, preminuo je Atif Purivatra, historičar i teoretičar evolucije bošnjačkog nacionalnog identiteta. Bio je predsjednik Vijeća Kongresa bošnjačkih intelektualaca i jedan od najboljih poznavalaca političke historije Bošnjaka u 20. vijeku. Atif Purivatra rođen je 16. augusta 1928. godine u Sarajevu, gdje je završio osnovnu i srednju školu te Pravni fakultet. Magistrirao je 1965. godine, a 1972. doktorirao na Fakultetu političkih nauka u Beogradu, nakon čega je radio kao profesor na Fakultetu političkih nauka u Sarajevu. Godine 1977., postao je dekan Fakulteta političkih nauka.Purivatrini radovi svrstavaju se u najcitiraniju političko-historijsku literaturu s ovih prostora, a ostat će trajno zapamćen i njegov izuzetni doprinos u afirmiranju i priznavanju bošnjačke nacije. Njegov angažman za afirmaciju nacije kojoj je pripadao bio je i na drugom frontu, odnosno borio se i za prevladavanje otpora i frustracija u vezi s nacionalnošću uveliko prisutnih kod bošnjačkog naroda u cijeloj bivšoj Jugoslaviji 60-ih i 70-ih godina prošlog vijeka. S tim u vezi, zajedno s Kasimom Suljevićem, uoči popisa stanovništva 1971. godine, napisao je i objavio posebnu propagandnu brošuru namijenjenu Bošnjacima, ali i drugima, kao uputstvo za popis.<h2>Kapitalno djelo</h2>Nakon popisa Purivatra objavljuje svoj kapitalno djelo”Monografija Jugoslavenske muslimanske organizacije u političkom životu Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca”, 1974. godine. Bio je organizator i glavni autor priloga o Bošnjacima u Općoj enciklopediji Jugoslavije (drugo izdanje), što mu je poslužilo kao osnova za knjigu (u koautorstvu s Muhamedom Hadžijahićem) “ABC Muslimana”, 1990. godine. U koautorstvu s Mustafom Imamovićem i Rusmirom Mahmutćehajićem objavio je 1991. godine knjigu “Muslimani i bošnjaštvo”. Prije toga, također u koautorstvu s drugim naučnicima, knjigu “Rješavanje nacionalnog pitanja u Jugoslaviji”.U toku agresije na BiH 1992.-1995. u časopisu “Pravna misao” Purivatra je objavio studiju “Ekonomski aspekt genocida nad Muslimanima pod vidom agrarne reforme u Jugoslaviji (1918-1941)”. Potom je, u koautorstvu s Mustafom Imamovićem i Kemalom Hreljom, napisao i objavio knjigu “Ekonomski genocid nad bosanskim Muslimanima”.&nbsp;

<h2>Rođen Vjenceslav Novak, “hrvatski Balzak”</h2>Godine 1859., na današnji dan, u Senju je rođen Vjenceslav Novak, hrvatski pisac, novelist, publicist, muzički kritičar i pedagog. Bio je najugledniji pisac hrvatskog realizma te su ga zvali hrvatskim Balzakom. Prvo književno djelo, pripovijetku “Maca”, Novak je objavio 1881. godine. Mada se okušao u raznim književnim žanrovima, pišući i poeziju, najuspješnija su mu prozna djela, od kojih je napisao sedam romana i tridesetak pripovjedaka. U romanima „Pavao Šegota“, „Posljednji Stipančići“, „Dva svijeta“, „Tito Dorčić“ ... te pripovijetkama „Iz velegradskog podzemlja“, „Nezasitnost i bijeda, „U glib“, „Majstor Adam“... prikazivao je sve slojeve hrvatskog društva, razotkrivajući moralnu i psihološku stranu ljudskog života, baveći se psihologijom ljubavi, roditeljstvom i brakom. Oslikavajući riječima uglavnom tragičnu stranu života, uz naglašeno čovjekoljublje, u hrvatsku književnost Novak je uveo novinu: prikaz poniženog malog čovjeka i društvene teme, naročito život gradske sirotinje i siromašnih đaka. Dugo je bolovao od tuberkuloze te je preminuo samo devet dana nakon svog 46. rođendana, 20. septembra 1905. godine u Zagrebu.&nbsp;

Bio je teoretičar evolucije bošnjačkog nacionalnog identiteta, a njegovi radovi su najcitiranija političko-historijska literatura s ovih prostora

Prije 22 godine preminuo Atif Purivatra 

Na današnji dan 1933., prije tačno 90 godina, u Hamburgu je rođen slavni modni dizajner Karl Lagerfeld. Život je proveo u Parizu, a širom svijeta bio je poznat kao glavni dizajner modne kuće “Chanel”.Lagerfeld je već u djetinjstvu pokazivao velik interes za vizualnu umjetnost, izjavivši u jednom intervjuu da je više stvari naučio često posjećujući Kunsthalle muzej u Hamburgu nego što je naučio u školi. Najviše su ga impresionirali francuski umjetnici, te je često isticao da je jedini razlog zašto je ostao u školi taj što je imao želju da nauči francuski jezik i preseli se u Francusku. Već srednju školu je završio u Parizu.Godine 1955., Lagerfeld postiže prvi modni uspjeh, pobjeđuje u takmičenju dizajniranja kaputa, nakon čega tri godine radi kao asistent Pjera Balmana (Pierra Balmaina).&nbsp;Studij historije umjetnosti upisuje u Rimu, 1964. godine, te se preseljava u italijanski glavni grad i uporedo radi freelance za mnoge modne brendove poput “Valentina”, “Chloé”, “Krizia”…&nbsp;Uspješan rad mu je, 1967. Godine, omogućio posao u modnoj kući “Fendi”, da bi modernizirao njihovu kolekciju krzna, a kao dizajner tu je ostao do smrti.<h2>“Chanel” </h2>Lagerfelda, 1980-ih godina, angažira “Chanel” kao glavnog dizajnera, jer se zbog smrti Coco Chanel brend našao u najgorem periodu do tada, a prema mišljenju modnih znalaca, on je svojim futurističkim kreacijama udahnuo novi život toj modnoj kući, čime je stekao svjetsku slavu.Godine 1984., Karl je osnovao svoj brend "Karl Lagerfeld", a 2002. započeo saradnju s brendom “Diesel”, kada nastaju prepoznatljivi jeans modeli “Lagerfeld” galerije.Lagerfeld je, 2015. godine, obolio od raka prostate, koji mu je uzrokovao velike zdravstvene probleme, a umro je u februaru 2019. od raka pankreasa.&nbsp;

<h2>Preminuo bard jugoslavenskog glumišta Rade Marković</h2>Bard jugoslavenskog glumišta Rade Marković, preminuo je na današnji dan 2010., u 89. godini života. U svojoj impresivnoj karijeri odigrao je 81 filmsku i 96 pozorišnih uloga; u televizijskim dramama, serijama i drugim emisijama 62 uloge, te nastupio u 186 radiodrama. Marković je prvo studirao Tehnički, a zatim prešao na Filozofski fakultet u Beogradu, da bi se potom posvetio glumi, u početku amaterski, s grupom mladih Beograđana koji su održavali probe u prostorijama Kolarčevog univerziteta. U toj grupi je bila i Olivera Đorđević (poznata glumica Olivera Marković) u koju se Rade zaljubio, te su se vjenčali 1945. godine, a naredne dobili sina Gorana, koji je kasnije postao režiser. Rade je bio i profesor Akademije umjetnosti u Novom Sadu. Najzapaženije uloge odigrao je u filmovima “Valter brani Sarajevo”, “Otpisani”, “Čudotvorni mač”, “Tuđa zemlja”, a posljednji put na filmu glumio je u komediji “Mi nismo anđeli 2”. Marković se okušao i kao režiser te je napravio dva dokumentarna film “Smeh sa scene” i “Među nama”, a bio je i spiker u prvim filmskim novostima po oslobođenju Beograda.Nagrađen je brojnim značajnijim stručnim i društvenim nagradama i priznanjima, između ostalih: dvije Sterijine nagrade, tri pulske Zlatne arene, nagrada "Slavica" (danas nagrada "Pavle Vuisić"), Oktobarska nagrada grada Beograda… Za nagradu “Dobričin prsten” Savez dramskih umjetnika Srbije izdao je monografiju ili zbornik radova posvećen Radetovom ukupnom stvaralaštvu.&nbsp;

Život je proveo u Parizu, a širom svijeta bio je poznat kao glavni dizajner modne kuće “Chanel”

Slavni dizajner Karl Lagerfeld rođen prije 90 godina

Na današnji dan 1828. godine, rođen je Lav Nikolajevič Tolstoj, ruski grof, književnik i mislilac, najznačajniji svjetski romanopisac. Bio je pacifist i vegetarijanac, te otac 13-ero djece.Tolstojevi roditelji su umrli dok je bio mali, pa su njega, braću i sestre odgajali razni rođaci. Zanimljiv je bio njegov ljubavni život, koji je u nekim periodima graničio s raskalašnošću, a navodno je već od osme godine počeo “tražiti djevojke”. Jednu od njih, Ljubov Isljenjoevu, povrijedio je u napadu ljubomore, a njenom kćerkom Sofijom Andrejevnom Bers, koja je bila 16 godina mlađa od njega, oženio se mnogo godina kasnije.Profesori Kazanskog univerziteta, gdje je Tolstoj studirao pravo i orijentalistiku, opisivali su ga kao “nesposobnog i nezainteresiranog za učenje”, a on je prekinuo studije i vratio se na imanje, da bi sljedećih desetak godina uglavnom pio, kockao i zavodio žene. Pisati je počeo u vojsci, kada je napisao prva tri autobiografska romana: “Djetinjstvo”, “Dječaštvo” i “Mladost”. Uporedo je učestvovao u Krimskom ratu, te je 1854. i 1855. izdržao jedanaest mjeseci opsade Sevastopolja, gdje je napisao “Sevastopoljske pripovijetke”. Zbog “iznimne hrabrosti” koju je iskazao u vojsci dobio je čin poručnika.<h2>“Uskrsnuće”</h2>Tokom putovanja po Evropi, 1860. i 1861. godine, Tolstoj je upoznao slavnog francuskog pisca Viktora Igoa (Victora Hugo), kao i Pjer-Žozepa Prudona (Pierre-Joseph Proudhon), koji je bio jedan od osnivača anarhističke misli, slavan po izreci »Anarhija je red bez moći«. Prudonovi stavovi o obrazovanju i djelo “La Guerre et la paix” (Rat i mir) ostavili su jak dojam na Tolstoja, te je od njega preuzeo naslov za svoj najpoznatiji roman “Rat i mir”, koji je napisao 1869. godine.“Rat i mir” se smatra jednim od najvećih romana ikad napisanih, jer priča o četiri plemićke porodice tokom ratnih i političkih previranja u Rusiji početkom 19. vijeka uključuje gotovo 600 likova. Iako je “Rat i mir” proglašen najboljim primjerom klasičnog realizma, Tolstoj ga nije zvao romanom nego »epom u prozi«, a tek je “Anu Karenjinu”, koju je pisao od 1873. do 1877. godine, smatrao svojim prvim »pravim« romanom.Posljednji roman “Uskrsnuće” napisao je 1899. godine, koji je, ustvari, kritika “nepravednih i licemjernih ljudskih i crkvenih zakona”. Zbog “Uskrsnuća”, kao i nekoliko eseja u kojima je osudio svaki oblik organizirane religije, 1901. godine ekskomuniciran je iz Ruske pravoslavne crkve, a 1904. je napisao svoje posljednje djelo, pripovijest (kratki roman) “Hadži Murat”.Umro je od upale pluća, 20. novembra 1910. godine.&nbsp;

<h2>Preminuo književnik Stefan Malarme, osnivač simbolizma</h2>Godine 1898., na današnji dan, preminuo je francuski pisac Stefan Malarme (Stephane Mallarme), jedan od osnivača simbolizma, a njegovo stvaralaštvo je utjecalo na kubizam, futurizam, dadaizam i nadrealizam.Malarme je rođen 18. marta 1842. godine u Parizu, gdje se i školovao. Diplomirao je 1960. godine jezike i književnost, a potom engleski jezik usavršavao na studijama u Londonu. Po sticanju diplome profesora engleskog jezika, radio je u mnogim školama širom Francuske, te se skrasio u jednoj od pariskih škola, gdje je radio do penzije. <h2>„Utorkaši“</h2>Poznato je da je Malarme okupljao intelektualce u svojoj kući, gdje su raspravljali o umjetnosti, poeziji i filozofiji, pretvorivši svoj dom u neku vrstu književnog salona. Kako su se okupljali utorkom, ta grupa intelektualaca nazvana je „utorkaši“, a među njima su bile mnoge važne književne ličnosti poput Vilijama Batlera Jejtsa (William Butler Yeats), Rajnera Marie Rilkea (Rainer Maria Rilke), Pola Verlena (Paul Verlaine) i drugih. Malarme je jako utjecao na pjesnike s kojima se družio, jer je bio uzor modernog, simboličkog pjesnika. U svojoj poeziji je izbjegavao imenovanje stvari, stvarajući njihovu atmosferu, odnosno nije kazivao, nego nagovještavao, nije djelovao opisom, nego sugestijom. Veliku važnost davao je jeziku, kao moćnom sredstvu pjesničkog izražavanja. Zbog toga se smatra duhovnim ocem velikog broja avangardnih pravaca u poeziji 19. vijeka. Svoju prvu pjesmu „Placet“ Malarme je objavio u francuskom magazinu „Le Papillon“, potom su uslijedila djela „Popodne jednog fauna“ (1876.), „Sabrane pjesme“ (1887.), „Stihovi i proza“ (1893.), „Stranice“ (1891.), „Muzika i književnost“ (1891.). „Lutanja“ (1897.). Nije stigao da završi svoje posljednje djelo koje je naslovio „Veliko djelo“. U Francuskoj, u Vilenu na Seni nalazi se Muzej Malarmea koji je napravljen u kući u kojoj je Malarme živio posljednje godine svog života.

Međunarodni dan mira

Prije 54 godine rođen glumac Davor Dujmović

Osma godišnjica smrti bh. književnika Admirala Mahića

Hamdija Kreševljaković: 135. godišnjica rođenja utemeljitelja savremene historiografije BiH

Žan Fransoa Šampolion dešifrirao hijeroglife

Prije 75 godina rođen Kemal Monteno

Prije 87 godina preminuo reisu-l-ulema Ibrahim ef. Maglajlić

Prije 133 godine rođena Agata Kristi, „kraljica krimića“

Nedžad Ibrišimović: 12. godišnjica smrti bh. književnika, urednika i vajara

Na vlast stupio najveći abasidski kalif Harun al-Rašid

Prije godinu, od posljedica koronavirusa, preminuo Kornelije Kovač

Rođen slavni američki atletičar Džesi Ovens

Umihana Čuvidina: 153. godišnjica smrti prve bošnjačke pjesnikinje

Prije 22 godine preminuo Atif Purivatra

Slavni dizajner Karl Lagerfeld rođen prije 90 godina

Rođen Lav Nikolajevič Tolstoj, najznačajniji svjetski romanopisac

Međunarodni dan mira

Prije 54 godine rođen glumac Davor Dujmović

Osma godišnjica smrti bh. književnika Admirala Mahića

Hamdija Kreševljaković: 135. godišnjica rođenja utemeljitelja savremene historiografije BiH

Žan Fransoa Šampolion dešifrirao hijeroglife

Prije 75 godina rođen Kemal Monteno

Prije 87 godina preminuo reisu-l-ulema Ibrahim ef. Maglajlić

Prije 133 godine rođena Agata Kristi, „kraljica krimića“

Nedžad Ibrišimović: 12. godišnjica smrti bh. književnika, urednika i vajara

Na vlast stupio najveći abasidski kalif Harun al-Rašid

Prije godinu, od posljedica koronavirusa, preminuo Kornelije Kovač

Rođen slavni američki atletičar Džesi Ovens

Umihana Čuvidina: 153. godišnjica smrti prve bošnjačke pjesnikinje

Prije 22 godine preminuo Atif Purivatra

Slavni dizajner Karl Lagerfeld rođen prije 90 godina

Rođen Lav Nikolajevič Tolstoj, najznačajniji svjetski romanopisac