<p>Na današnji dan 1936. godine, u Alžiru je rođen slavni francuski modni dizajner Iv Sen Loran (Yves Saint Laurent), jedno od najvećih imena u historiji svjetske modne industrije. </p><p>Loran je mladost proveo u Alžiru, a 1954. godine preselio se u Pariz, gdje je s 19 godina počeo raditi za Kristijana Diora (Christian). Nakon Diorove smrti, 1957. godine, već kao 21-godišnjak preuzima upravljanje tom modnom kućom. Pet godina kasnije napušta “Dior” i osniva modnu kuću pod svojim imenom “Yves Saint-Laurent” (YSL).</p><p>Svojim jedinstvenim stilom Iv Sen Loran desetljećima je bio simbol najprefinjenije, najmodernije i najinovativnije ženske, ali i muške elegancije. U žensku garderobu unio je neke dotad tipično muške odjevne predmete: blejzer, smoking, trenčkot, safari-jaknu…</p><h2>Folklorni motivi </h2><p>Inspiraciju za kreacije nalazio je u djelima likovnih umjetnika, a najviše Pikasa (Picasso). Kako je rođeni Alžirac, svoje kreacije često je obogaćivao folklornim motivima - afričkim, španskim, indijskim, marokanskim…</p><p>Osim modnim dizajnom, Loran se bavio i filmskom i pozorišnom kostimografijom.</p><p>Iv Sen Loranu je, 2007. godine, tadašnji francuski predsjednik Nikolas Sarkozi (Nicolas Sarkozy) dodijelio odlikovanje Legije časti, a godinu kasnije, 1. juna 2008., Loran je preminuo u Parizu od tumora na mozgu.</p>

<h2>Preminuo Stanislav Vinaver, srbijanski pisac</h2><p>Godine 1955., na današnji dan, preminuo je Stanislav Vinaver, srbijanski pisac jevrejskog porijekla i jedna od najistaknutijih ličnosti beogradskog modernističkog pokreta između dva svjetska rata.</p><p>Vinaver je rođen 1. marta 1891. godine u Šapcu u uglednoj jevrejskoj porodici. Otac Avram Josif bio je ljekar, a majka Ruža pijanistkinja. Na Univerzitetu Sorbona u Parizu studirao je matematiku i fiziku, a uporedo je i pisao, pa je već 1911. godine objavio zbirku poezije “Mjeća”.</p><h2>Zarobljeništvo</h2><p>Iako je kao veliki patriota učestvovao u Balkanskim ratovima i Prvom svjetskom ratu, istakavši se i dobivši oficirske činove, te radeći u diplomatiji, Vinaver je, prije svega, bio pjesnik i esejista te utemeljivač ekspresionističkog pokreta (napisao je Manifest ekspresionističke škole). Zalagao se za raskid s tradicionalnim umjetničkim izrazom i osporavao dotadašnje "deseteračke kanone" koje su bili postavili dotad neprikosnoveni književni kritičari Jovan Skerlić i Bogdan Popović.</p><p>Kao i sve Jevreje, i Vinavera je zadesila teška sudbina u Drugom svjetskom ratu, koji je proveo u zarobljeništvu u njemačkom koncentracionom logoru u Osnabriku. Nakon izlaska iz logora, 1945. godine, u Beogradu je radio kao profesionalni književnik, satiričar i prevodilac s francuskog, engleskog, ruskog, češkog, poljskog i nemačkog jezika. Između ostalih djela, Vinaver je prvi preveo Hašekovog “Dobrog vojnika Švejka”, Rableovog „Gargantuu i Pantagruela“, Karolovu (Carroll) “Alisu u zemlji čuda”, Tvenove (Twain) „Doživljaje Toma Sojera i Haklberi Fina“… </p><h2>Satire i parodije</h2><p>Pisao je i satire s parodijama i duhovitim obrtima, što je posebno došlo do izražaja u “Pantologijama novije srpske pelengirike” (1920, 1922. i 1938.), koje su, zapravo, parodijski pandan "Antologiji novije srpske lirike" Bogdana Popovića. U svojoj knjizi “Zanosi i prkosi Laze Kostića” kritikovao je srpsko kulturno mediokritetstvo i mitomanstvo. Knjiga je imala gotovo 600 strana eseja o velikom pjesniku Kostiću, njegovu kompletnu biografiju i djela, historijski kontekst u kome su nastajala te bilješke o njegovim savremenicima. Vinaver je u toj knjizi uspio oslikati kompletno duhovno i umjetničko naslijeđe srpske književnosti, kulture, mitologije, državnosti te napisati, ne samo monografiju o Lazi Kostiću, već i autopoetičko djelo, koje spaja intelektualno-umjetničku radoznalost, enciklopedijsku obaviještenost i autentični duh. </p><p>Osim toga, Vinaver je pisao i o muzici, problemima stiha, posebno deseterca, troheja i heksametra, o jezičkim mogućnostima, melodiji jezika i o modernoj poeziji uopće.</p>

Desetljećima je bio simbol najprefinjenije, najmodernije i najinovativnije ženske, ali i muške elegancije

Rođen slavni modni dizajner Iv Sen Loran

<p>Godine 1967., na današnji dan, umrla je Vivijen Li (Vivien Leigh), slavna engleska, ali i holivudska filmska i pozorišna glumica. Osvojila je dva Oskara, za uloge Scarlett O'Hare u filmu “Prohujalo s vihorom” (1939.) i Blanche DuBois u “Tramvaju zvanom čežnja” (1951.). </p><p>Glumila je i u brojnim pozorišnim predstavama, često nastupajući sa svojim mužem, također poznatim glumcem Lorensom  Olivierom (Laurence), koji je i režirao nekoliko njenih predstava. Par se zaljubio dok su glumili ljubavnike u filmu “Vatra iznad Engleske”, 1937. godine, nakon kojeg su počeli vezu, iako su još bili u brakovima.</p><h2>Čerčilovi gosti</h2><p>Njihov također zajednički film “Ta Hamiltonova žena”, koji su snimili 1941., jedan od nekoliko holivudskih filmova s pro-britanskim sentimentom, bio je veoma popularan u Americi, ali je najveći uspjeh doživio u Sovjetskom Savezu. </p><p>Tadašnji britanski premijer Vinston Čerčil (Winston Churchill) organizirao je prikazivanje filma na zabavi na kojoj je bio i tadašnji američki predsjednik Frenklin Delano Ruzvelt (Franklin Roosevelt). Čerčil se prisutnima obratio riječima: "Gospodo, mislim da će vas interesirati ovaj film, budući da prikazuje velike događaje slične onima kojih ste upravo dio." Olivierovi su bili česti gosti kod Čerčila do kraja njegovog života.</p><h2>Tuberkuloza</h2><p>Kada je Britanski dvor proglasio Lorensa vitezom, 1947. godine, Vivijen mu se pridružila u Bekingemskoj palači na investituri, postavši Lady Olivier i tu titulu je nastavila nositi i nakon njihovog razvoda, sve do smrti.</p><p>U januaru 1953., Vivijen je otputovala u Cejlon kako bi snimala film “Slonovski hod” s Peterom Finčom (Finch). Ubrzo nakon početka snimanja, doživjela je nervni slom, a studio “Paramount” ju je zamijenio Elizabetom Tejlor (Elizabeth Taylor). </p><p>Vivijen je 1944. oboljela od tuberkuloze, ali je tada uspjela zaliječiti bolest, međutim, u maju 1967., dok se pripremala za snimanje filma “A Delicate Balance”, pogoršala joj se tuberkuloza, od koje je nedugo potom i preminula.&nbsp;</p>

<h2>Rođen Ivan Softa (Sopta), bh. književnik</h2><p>Na današnji dan 1906. godine, u selu Smokinjama blizu Širokog Brijega rođen je bosanskohercegovački književnik Ivan Softa (Sopta).</p><p>Usljed teških socijalnih uvjeta i neimaštine seli se iz BiH prvo u Slavoniju, a zatim i u Zagreb 1934. godine, gdje ga također prati težak život, neizvjesnost, a u jednom momentu ostaje doslovno na cesti. Taj najteži period života, kao i vrijeme velike svjetske ekonomske i političke krize, Softa je opisao u svom prvom romanu "Na cesti", prema kojem su ga hrvatski književni kritičari prozvali prvim hrvatskim radničkim piscem, odnosno “hrvatskim Gorkim”. </p><p>S prvim romanom postigao je veliki uspjeh koji ga je motivirao na dalje pisanje, pa su tako nastala mnoga njegova djela, od kojih su najznačajniji romani "Dani jada i glada" i "Nemirni mir" te pripovijetka "Razrovano ognjište", u kojima je opisao život u bosanskohercegovačkom selu tokom Prvog svjetskog rata. Brojne Softine pripovijetke i pjesme objavljivane su u raznim časopisima i književnim almanasima, sabranim djelima… </p><p>Prema podacima, Softu su, u maju 1945. godine, likvidirali partizani zbog saradnje s okupatorom.&nbsp;</p>

<h2>Preminuo čuveni kompozitor Franc List</h2><p>Franc List (Franz Liszt), čuveni austrijski kompozitor mađarskog porijekla, preminuo je 31. jula 1886. godine. Kao vrsni pijanist začetnik je nove ere virtuoziteta i stvaratelj moderne klavirske tehnike i sloga. </p><p>Na koncertima je List počeo nastupati od svoje devete godine, širom Evrope, fascinirajući sve koji su ga čuli svojom virtuoznošću, muzikalnošću i talentom. Godine 1849., prihvata posao dvorskog muzičkog direktora u Weimaru, a kao kompozitor i pedagog postaje vodeća ličnost kruga učenika i pristaša predstavnika tzv. novonjemačke škole. </p><p>U muzici koju je komponovao za orkestar izgradio je novi oblik - simfonijsku pjesmu. Inspirirao se najčešće literarnim sadržajima, tražeći tematiku u kojoj ima stvarne ili simboličke srodnosti s njegovim životom i romantičnom prirodom.</p>

Osvojila je dva Oskara, za uloge Scarlett O'Hare u filmu “Prohujalo s vihorom” i Blanche DuBois u “Tramvaju zvanom čežnja” 

Umrla filmska diva Vivijen Li

<p>Danas se obilježava Svjetski dan borbe protiv trgovine ljudima, proglašen rezolucijom Ujedinjenih nacija. </p><p>Trgovina ljudima je globalan problem i jedan od najsramnijih oblika kriminala na svijetu koji utječe na život miliona ljudi širom svijeta i oduzima im njihovo dostojanstvo.</p><p>Prema podacima UN-a, djeca čine gotovo trećinu žrtava trgovine ljudima širom svijeta, dok Međunarodna organizacija rada procjenjuje da su 21 milion osoba žrtve prisilnog rada na globalnom nivou.</p><p>Povodom Dana borbe protiv trgovine ljudima Udruženje za edukaciju i razvoj "Dignitet" iz Mostara realiziralo je u petak, 28. jula, na Španjolskom trgu u Mostaru, preventivno-edukativne sadržaje s ciljem podizanja svijesti i zaštite od trgovine ljudima.</p><p>Organiziranjem različitih akcija na međunarodnom, regionalnom i nacionalnom nivou želi se podići svijest javnosti, spriječiti ovaj zločin i pokazati solidarnost sa žrtvama.</p>

<h2>Rođena autorica „Orkanskih visova“</h2><p>Na današnji dan 1818. godine, u selu Tornton u Jokširu rođena je Emili Bronte (Emily), britanska književnica irskog porijekla, autorica romana “Orkanski visovi”, remek-djela svjetske književnosti.</p><p>Cijeli život provela je sa sestrama, koje su također bile književnice. Da bi izbjegle predrasude prema ženskim autorima, koristile su pseudonime, zadržavajući samo početna slova svojih imena: Šarlota (Charlotte) – Currer Bell, En (Anne) – Acton Bell, i Emili (Emily) – Ellis Bell.</p><p>Emili je uglavnom pisala pjesme, a neke od njih, poput “Stari stoik”, “Sjećanje”, “Posljednji stihovi” i „Moja duša nije kukavica“ ubrajaju se u najbolja ostvarenja engleske poezije.</p><p>Roman “Orkanski visovi”, koji je objavila 1847. godine, bio je jedini koji je Bronte napisala, a prema njemu je snimljen istoimeni i jedan od najboljih holivudskih filmova svih vremena, uz to je još nekoliko puta ekraniziran.</p><p>Emilino zdravlje, kao i njenih sestara, bilo je vrlo slabo usljed teškog i siromašnog života, pa je bila bolešljiva i krhka. Umrla je u 30. godini, 19. decembra 1848., od tuberkuloze.&nbsp;</p>

<h2>160. godišnjica rođenja osnivača Forda</h2><p>Godine 1863., 30. jula, rođen je Henri Ford (Henry), američki preduzetnik koji je osnovao kompaniju “Ford Motor” i uveliko doprinio stvaranju srednjeg sloja američkog društva.</p><p>Bio je američki industrijalac koji je revolucionirao tvorničku proizvodnju svojim metodama na pokretnoj traci, te među prvima koji su uveli masovnu proizvodnju automobila dostupnih velikom broju ljudi. </p><p>Ford se 1891. godine zaposlio kao inžinjer u kompaniji "Edison Illuminating", kada je počeo eksperimentirati na motorima s unutrašnjim sagorijevanjem. Ti eksperimenti su 1896. rezultirali izumom Ford kvadricikla. Nakon toga je Ford konstruirao drugo vozilo, završivši ga 1898. godine. </p><p>Uz pomoć inžinjera i biznismena C. Harolda Vilsa (Wills), Ford je konstruirao i izgradio automobil od 26 konjskih snaga s kojim je uspješno nastupao na utrkama. </p><p>Ponukani njegovim uspjehom, dioničari firme "Detroit Automobile Company" osnovali su novu firmu "Henry Ford Company", 30. novembra 1901., u kojoj je Ford bio glavni inžinjer. </p><h2>Vlastita kompanija</h2><p>Brzi proboj i prodaja Fordovih automobila donosi mu i velika novčana sredstva te, 1903.godine, osniva vlastitu firmu “Ford Motor Company”. </p><p>U novodizajniranom automobilu Ford je odvezao probnu milju na zaleđenom jezeru St. Clair u vremenu od 39,4 sekunde, te postavio novi kopneni brzinski rekord od 147 km/h. Inspiriran tim uspjehom, čuveni vozač utrka Barni Oldfild (Barney Oldfield) naziva novi model "999", čineći marku Ford poznatom širom SAD. </p><p>Henri Ford je bio i jedan od ranih podupirača legendarne utrke Indianapolis 500. Godine 1908., njegova kompanija u prodaju pušta Model T s čijom se trkaćom verzijom Ford utrkivao od 1909. do 1913. i pobijedio na utrci preko cijelih Sjedinjenih Država, a 1911. Frank Kulik (Kulick) je njome postavio brzinski rekord na ovalnim stazama. </p><p>Henri Ford je 1945. prepustio poziciju predsjednika kompanije unuku Henriju Fordu II, a preminuo je od izljeva krvi u mozak u 83. godini, 7. aprila 1947., na svom posjedu u Dearbornu.&nbsp;</p>

<h2>Umro slavni režiser Ingmar Bergman</h2><p>Ingmar Bergman, švedski filmski režiser i scenarist, jedan od najvećih i najutjecajnijih režisera modernog filma, umro je na današnji dan 2007. godine. Režirao je 62 filma, od kojih je većinu napisao, te više od 170 pozorišnih komada. </p><p>Godine 1937., Bergman je upisao studij umjetnosti i književnosti na Univerzitetu u Štokholmu, ali nije diplomirao. Uprkos tome, u tom periodu napisao je nekoliko pozorišnih komada, kao i opera, i postao pomoćnik režisera u pozorištu. </p><p>Bergman je na filmu počeo raditi 1941., prepravljajući scenarije, a njegovo prvo veće ostvarenje bio je scenarij iz 1944. za “Mučenje”, film koji je režirao Alf Sjoberg.</p><h2>Uspješna karijera</h2><p>U sljedećih deset godina je napisao i režirao više od deset filmova, uključujući “Zatvor” i “Sawdust i Tinsel”. Međunarodni uspjeh postiže filmom “Osmijesi ljetne noći”, 1955. godine, koji je bio nominiran za Zlatnu palmu na Filmskom festivalu u Kanu sljedeće godine. Dvije godine poslije slijedila su dva Bergmanova najpoznatija filma, “Sedmi pečat” i “Divlje jagode”. </p><p>Godine 1966., režirao je “Personu”, film koji je on sam smatrao jednim od svojih najvažnijih filmova, a mnogi su ga smatrali njegovim remek-djelom i jednim od najboljih filmova ikad produciranih. Bergman je u to vrijeme radio i kao producent za švedsku televiziju. </p><h2>Hapšenje</h2><p>Na njegovu uspješnu karijeru mrlju stavlja hapšenje 1976. godine zbog utaje poreza. Zbog poniženja je doživio nervni slom te je hospitaliziran u stanju teške depresije. Iako su optužbe odbačene, te uprkos molbama tadašnjeg švedskog premijera Olofa Palmea, visokih javnih figura i vođa filmske industrije, zakleo se da se nikad više neće vratiti u Švedsku. Zatvorio je svoj studio na baltičkom otoku Faro, otkazao dva najavljena filma i otišao u samovoljni egzil u Minhen u Njemačkoj. </p><p>Ipak, sredinom 1978., Bergman je nadvladao svoju ogorčenost prema matičnoj zemlji, te se u julu iste godine vratio u Švedsku, proslavivši 60. rođendan na Farou i nastavivši raditi kao režiser u Kraljevskom dramskom pozorištu. Kako bi odao počast njegovom povratku, Švedski filmski institut je uveo Nagradu Ingmar Bergman za životna postignuća na području filma. </p><p>U oktobru 2006. imao je operaciju kuka od koje se teško oporavljao, a naredne godine je preminuo u svom domu na Farou, u 89. godini života.</p>

Prema podacima UN-a, djeca čine gotovo trećinu žrtava trgovine ljudima širom svijeta

Svjetski dan borbe protiv trgovine ljudima  

<p>Na današnji dan 2018. godine, u Splitu je preminuo legendarni hrvatski i regionalni pjevač zabavne muzike Oliver Dragojević.</p><p>Rođen je 7. decembra 1947. godine u Veloj Luci. Kada je imao pet godina, otac Marko mu je kupio usnu harmoniku koju je koristio da zabavlja drugare u ulici i putnike na brodu na relaciji Split – Vela Luka. U Splitu je pohađao muzičku školu, gdje je prvo naučio da svira klavir, a zatim klarinet i gitaru. </p><p>Prvi njegov nastup bio je sa 14 godine, 1961., kada je učestvovao na Splitskom festivalu za djecu i izveo pjesmu „Baloni“. Na radiostanici Split s bratom Aljošom izvodio je poznate svjetske hitove, a dvije godine kasnije je pobijedio na takmičenju amatera pjevača Hrvatske s pjesmom „Yesterday“, rok benda „The Beatles“. </p><p>Godine 1973., priključio se „Dubrovačkim trubadurima“, zatim grupi „More“, u kojoj je bila i Meri Cetinić. Na Splitskom festivalu 1974. godine osvaja nagradu Zlatni grb grada Splita s pjesmom „Ča će mi Kopakabana“, a naredne, 1975. godine, šansonom „Galeb i ja“, također na Splitskom festivalu, osvaja nagradu publike. </p><h2>Brojni hitovi</h2><p>Sljedećih godina redaju se nagrade na festivalima širom Jugoslavije i hitovi poput: „Ljubavna pjesma“, „Što učinila si ti“, „Našoj ljubavi je kraj“, „Skalinada“,„Nedostaješ mi ti“, „Ako izgubim tebe“, „Malinkonija“, „Ča je život vengo fantazija“,„Oprosti mi, pape“, „Nocturno“, „Vjeruj u ljubav“, „Nadalina“, „Zabranjeno voće“, „Karoca“, „Kad bi samo ljubit’ znala, „Sunce mog života“, „Žuto lišće ljubavi“, „Serenada“, „More“, „Šta to bješe ljubav“, „Ljubav je bol“, „Sreća je tamo gde si ti“, „Jedina“, „Bez tebe“, „Cesarica“, koja se smatra njegovom ličnom kartom. </p><p>Nabrojati sve Oliverove hitove čini se kao nemoguća misija, a mnogi od njih traju i pjevaju se i danas. </p><p>Tokom 2017. godine Oliveru je dijagnosticiran rak pluća, a nakon jednogodišnje bitke s bolešću umro je u Splitskoj bolnici.</p>

<h2>Preminuo Mate Parlov, najtrofejniji bokser regije&nbsp;</h2><p>Mate Parlov, najtrofejniji hrvatski i jugoslavenski, odnosno regionalni bokser, preminuo je 29. jula 2008. godine. Bio je olimpijski, evropski i svjetski osvajač zlatnih medalja za bivšu Jugoslaviju, a za života je proglašen najboljim hrvatskim sportistom 20. vijeka. </p><p>U profesionalnoj karijeri Mate je 1976. godine osvojio titulu evropskog prvaka u poluteškoj kategoriji, pobjedom nad Italijanom Domenikom Adinolfijem (Domenico) tehničkim nokautom u jedanaestoj rundi. Tu titulu je odbranio tri puta. Godine 1978., osvojio je titulu svjetskog prvaka u poluteškoj kategoriji prema WBC-u, pobjedom nad Argentincem Miguelom Angelom Kuelom (Cuello) nokautom u devetoj rundi. Bio je prvi bokser iz socijalističkih zemalja koji je osvojio profesionalnu svjetsku titulu. </p><p>Parlov je imao 29 profesionalnih borbi, od kojih je zabilježio 24 pobjede, tri poraza i dvije neriješene borbe. A u amaterskoj karijeri imao je ukupno 310 mečeva uz samo 13 poraza. </p><h2>Najuspješniji selektor</h2><p>Na Olimpijskim igrama 1984. godine u Los Anđelesu kao selektor je vodio jugoslavenski bokserski tim koji je postigao najbolje rezultate ikada, osvojivši jednu zlatnu, jednu srebrenu i dvije bronzane medalje.</p><p>Nakon završetka aktivne bokserske karijere Parlov se povukao iz sporta i vodio svoj kafić "Mate" u Puli. U martu 2008., dijagnosticiran mu je rak pluća, a preminuo je četiri mjeseca kasnije.&nbsp;</p>

<h2>Umro kontroverzni slikar Vinsent van Gog </h2><p>Vinsent van Gog  (Vincent van Gogh), kontroverzni, ali slavni slikar holandskog porijekla, jedan od najvećih slikara postimpresionizma, te najcjenjenijih i najutjecajnijih osoba u historiji umjetnosti Zapada, umro je na današnji dan 1890. godine.</p><p>Prvi Van Gogovi crteži nastali su pod utjecajem idealista Mileta u Belgiji, a nakon odlaska u Brabant počinje prikazivati život seljaka i radnika koji se pate i muče na svojoj zemlji da bi preživjeli. Početkom 1886. odlazi u Pariz i postaje đak čuvenog slikara Fernanda Kormona (Cormon), te u te četiri godine prije svoje smrti Van Gog doživljava slikarsku evoluciju. Paleta njegovih dotadašnjih tamnih i sumornih boja radikalno se mijenja, prelazeći u karakteristike arabeske sa svježim i otvorenim bojama. </p><h2>Psihijatrijska bolnica</h2><p>Godine 1888., izbacuje gotovo sliku za slikom, sjajnih i blistavih boja u kojima je oslikao i samo Sunce u punom žaru. Već tada počinje osjećati da mu se psihičko zdravlje narušava. Jedne noći, nakon diskusije sa slikarom Gauguinom Van Gog je u neuravnoteženom stanju nasrnuo na njega nožem, ali se ubrzo osvijestio i sam sebe kaznio, odrezavši britvom vlastito uho.</p><p>Nakon tog incidenta Van Goh je smješten u psihijatrijsku bolnicu, gdje je slikao gotovo manijakalno, nastojeći radom pobijediti ludilo i nadvladati psihičke krize. Bolovao je od šizofrenije i manične depresije, koje su utjecale na njegovu percepciju stvarnosti i raspoloženje.</p><p>U 37. godini, ispod stabla koje je naslikao, ustreljuje se iz pištolja, a dva dana nakon toga umire.</p><p>Van Gog je naslikao mnogo autoportreta kojima je, ustvari, prikazivao dijelove svoje autobiografije, oslikavši dramatičnost svog životnog puta. Uprkos bolesti, njegova djela su vrhunska umijeća slikarstva i imaju veliki utjecaj u svjetskom slikarstvu. Ostavio je veliki opus od 850 slika i više od 900 crteža i akvarela, koji se danas čuvaju u brojnim svjetskim galerijama.</p>

<h2>Osnovana NASA </h2><p>National Aeronautics and Space Administration (NASA), državna civilna uprava SAD za vazduhoplovna i svemirska istraživanja i razvoj, sa sjedištem u Vašingtonu, osnovana je 29. jula 1958. odlukom tadašnjeg američkog predsjednika Dvajta Ajzenhauera (Dwight Eisenhower).     </p><p>NASA je vodila američke programe svemirskih istraživanja, od prvih američkih letova s ljudskom posadom (programi „Mercury“ i „Gemini“) do leta ljudi na Mjesec (program „Apollo“) i misija Spejs Šatla. Također, predvodila je istraživanja u komunikacijama („Telstar“), meteorologiji, geologiji te drugim miroljubivim primjenama Zemljinih vještačkih satelita. Bespilotne međuplanetarne letjelice brojnih NASA-inih programa (naprimjer iz programa „Mariner“ i „Voyager“) dale su obilje podataka o Sunčevom sistemu.&nbsp;</p>

<h2>Održano prvo takmičenje za Mis svijeta</h2><p>Godine 1951., na današnji dan, u Londonu je održano prvo takmičenje za Mis svijeta, koje je osnovao britanski TV voditelj Erik Morli (Eric Morley), a njegova supruga Džulija (Julia) bila je kopredsjednica. </p><p>Takmičenje je bilo zamišljeno kao Festival bikinija, povezan s Festivalom Britanije, koji je održavan u isto vrijeme, a cilj je bila promocija kupaćih kostima. Takmičilo se 27 djevojaka, ali je čak 21 bila iz Velike Britanije. Kasnije je uvedeno pravilo da svaka zemlja ima svoju predstavnicu. </p><p>Prva pobjednica bila je dvadesetdvogodišnja Kerstin Margareta "Kiki" Hakanson (Hakansson) iz Švedske koja, osim što je postala prva Mis svijeta ikada, bila je prva i jedina misica koja je titulu primila u bikiniju, a i prva misica koja je svoju titulu nosila najduže, 18 mjeseci.</p><p>Kako je takmičenje izazvalo ogromnu svjetsku pažnju, preimenovano je u izbor za Mis svijeta i održavano je svake godine. </p><p>Pobjednica takmičenja za Mis svijeta provodi jednu godinu zastupajući i promovirajući organizaciju Mis svijeta (Miss World Organization).</p>

Nabrojati sve Oliverove hitove čini se kao nemoguća misija, a mnogi od njih traju i pjevaju se i danas

Peta godišnjica smrti legendarnog pjevača Olivera Dragojevića

<p>Na današnji dan 1938. godine, u Šibeniku je rođen Arsen Dedić, jedan od najvećih i najznačajnijih hrvatskih i regionalnih muzičara, pjesnika i kantautora.</p><p>Davne 1969. godine, objavio je svoj prvi album „Čovjek kao ja“, koji je vrtoglavom brzinom dospio na vrh tadašnje top-ljestvice prodatih albuma. Osvojio je naslov zlatne ploče, prve uopće za jugoslavensku diskografsku kuću„Jugoton“, a prodat je u 60.000 primjeraka. „Čovjek kao ja“ uvršten je među najbolje debitantske albume jugoslavenske muzike svih vremena. </p><p>Prema mišljenju mnogih muzičkih kritičara, niko bolje od Arsena nije znao izraziti osjećaje, čežnje i stremljenja, pa su ga prozvali portparolom ljubavi. </p><h2>Moderato Cantabile</h2><p>Pjesma koja bi se mogla nazvati Arsenovim zaštitnim znakom jeste “Moderato Cantabile”, čiji stihovi: “Rijeka donosi jesen /dugo umire grad / i u nama toliko ljeta / mi smo siročad svijeta…” samo potvrđuju da je bio majstor poetske vještine. </p><p>U mnogim pjesmama je bio ironičan i znao se narugati političkim idolima i strastima, što je naročito došlo do izražaja u devedesetim godinama prošlog vijeka, kada je objavio album „Ministarstvo straha“, koji je nazvao prema istoimenom kultnom filmu Frica Langa (Fritz) iz 1944. godine. Langov film i Arsenov album proizlaze iz atmosfere straha koja ledi krv u žilama. Arsen o tome kaže: “Oni nikad neće pasti / nove face, stari znanci / bilo tko da je na vlasti / na kraju se kolju janjci”. </p><p>Za svoj rad Arsen je primio brojne domaće i međunarodne nagrade. Preminuo je u 78. godini, 17. avgusta 2015., a njegova najveća podrška bila je supruga, pop pjevačica Gabi Novak. Par je bio zajedno u braku od 1970. godine u kojem su dobili sina Matiju, također muzičara.</p>

<h2>Umro kompozitor Johan Sebastijan Bah</h2><p>Johan Sebastijan Bah (Johann Sebastian Bach), njemački kompozitor, orguljaš i čembalist iz doba baroka, svjetski priznat kao jedan od najvećih kompozitora svih vremena, preminuo je 28. jula 1750., u 65. godini života.</p><p>Bah je svirao orgulje, čembalo, violu i violinu, a njegova crkvena i sekularna djela za hor, orkestar i solo instrumente okupila su sve periode baroka. Njegova djela bila su, a i danas su cijenjena i poštovana zbog intelektualne dubine, tehničke zahtjevnosti i umjetničke ljepote, postavši inspiracija gotovo svim kompozitorima evropske tradicije. </p><p>Već kao dijete počeo je svirati orgulje, jer mu se time bavio otac, a nakon smrti roditelja, Bah se, kao devetogodišnji dječak seli kod svog starijeg brata Johana Kristofa (Johann Christoph), crkvenog orguljaša u Ohrdrufu u Njemačkoj, gdje nastavlja s učenjem i sviranjem. </p><h2>Dvorski violinist</h2><p>Godine 1700., dobio je stipendiju da pohađa školu sv. Mihael u Lineburgu, gdje je došao u dodir s ozbiljnom muzičkom kulturom i upoznao neka od najboljih muzičkih djela iz tadašnjeg baroknog razdoblja. Ubrzo, 1703., već kao 18-godišnjak, Bah je postavljen za dvorskog violinistu u privatnom orkestru princa Johana Ernsta (Johann), brata vladajućeg kneza od Vajmara (Weimar). Tu mu je pružena mogućnost, ne samo da svira i orgulje nego i da komponuje i svira raznovrsniji program koncertne muzike. </p><p>U toj ranoj fazi Bah komponuje brojne kantate, polifonijska djela te “Orgelbüchlein” - malu knjigu kompozicija za orgulje namijenjenu njegovom najstarijem sinu Vilhelmu Fridmanu (Wilhelm Friedemann). </p><p>Nakon Vajmara, 1717., Bah preuzima novi posao kao dirigent i prelazi u Koten, gdje vodi dvorsku kapelu kneza Leopolda od Anhalt-Kotena, koji je i sam bio muzičar. Većina njegovih kompozicija iz ovog perioda su svjetovnog karaktera kao "Brandenburški koncerti", "Svita za violončelo" te prvi dio "Dobro uštimanog klavira".</p><h2>Sljepilo </h2><p>Godine 1723., Bah prelazi u Lajpcig, gdje biva imenovan kantorom i gradskim muzičkim direktorom u crkvama sv. Tome i sv. Nikole, što je radio sve do svoje smrti. Tada su nastale njegove kantate “Magnificat za Božić”, “Muka po Mateju za Veliki petak”, "Misa u B-molu" i nekoliko sekularnih kantata. Kasnije je komponovao i 18 složenih fuga i kanona zasnovanih na jednostavnoj muzičkoj temi. Te kompozicije, poznate kao "Umjetnost fuge" objavljene su tek nakon Bahove smrti. </p><p>Stalno pisanje muzike oslabilo je njegov vid, a nakon neuspješne operacije očiju potpuno je oslijepio u posljednjoj godini svog života. Uprkos tome, do zadnjeg dana je komponovao muziku. </p><p>Bahovi sinovi bili su, također, istaknuti muzičari, od kojih je najpoznatiji Karl Filip Emanuel Bah (Carl Philipp).&nbsp;</p>

<h2>Preminuo čuveni violinist Antonio Vivalvi</h2><p>Godine 1741., u Beču je preminuo čuveni italijanski kompozitor i virtuoz na violini Antonio Lučo Vivaldi (Antonio Lucio).</p><p>Skoro 30 godina Vivaldi je radio kao profesor violine u Seminario musicale dell`Ospitale della Pietà u Veneciji, gdje je školovana ženska siročad, pa je svoj kompozitorski talent i počeo razvijati upravo pišući djela za te mlade muzičarke, a zahvaljujući njihovim izvedbama na koncertima koji su održavani svake sedmice u kapeli La Pieta, za njega se pročulo u cijeloj Veneciji. S vremenom je Vivaldi došao na glas i izvan svog grada, pa i države, ne samo po komponovanju nego i po virtuoznom sviranju violine. Osim u domovini, proslavio se i u Austriji, Njemačkoj i Nizozemskoj te je čak i Papa zahtijevao da čuje tog virtuoza koji svuda izaziva senzaciju. </p><p>Vivaldi je za života objavio 13 zbirki instrumentalne muzike, a ostavio je još 425 koncerata za soliste i orkestar (od toga 228 za violinu), 61 concerto grossa, 23 simfonije, 46 opera, 38 kantata, oratorij "Juditha Triumphans" i crkvenu muziku.</p>

„Čovjek kao ja“ uvršten je među najbolje debitantske albume jugoslavenske muzike svih vremena

Rođen Arsen Dedić, jedan od najvećih kantautora regije

<p>Na današnji dan 1907. godine, u Ljubotinju, blizu Cetinja, rođen je Petar Lubarda, jedan od najznačajnijih jugoslavenskih, odnosno regionalnih slikara 20. vijeka.</p><p>Slikarstvo je studirao u Beogradu i Parizu. Od 1932. do svoje smrti živio je u Beogradu, osim od 1946. do 1950. godine, kada je radio kao profesor u Umjetničkoj školi u Herceg Novom. </p><h2>Dva puta pobijedio Pikasa</h2><p>Lubarda je osvojio brojne nagrade, uključujući prestižne nagrade Herderovu i Gugenhajmovu, Medalju časti Umjetničkog društva Calcutta 1968., te mnoge druge nagrade u Evropi, Brazilu, Njujorku i Tokijskom bijenalu. </p><p>Pobijedio je na bijenalu u Sao Paolu 1954. godine, gdje su u konkurenciji bila i djela slavnih slikara Salvadora Dalija i Pabla Pikasa (Picasso), a potom i u Japanu, gdje je također pobijedio čuvenog Pikasa, s kojim su neke od Lubardinih slika i poređene. </p><p>Zbog svojih velikih postignuća postao je jugoslavenski kulturni diplomata.&nbsp;</p>

<h2>Preminuo učenik Ćirila i Metodija</h2><p>Kliment Ohridski, crkveni pisac i širitelj slavenske pismenosti i književnosti, preminuo je na današnji dan  916. godine. Bio je učenik Ćirila i Metodija i prosvjetitelj Slavena. </p><p>U Ohridu je, 886. godine, osnovao prvo slavensko učilište, kroz koje je, prema savremenim izvorima, prošlo 3.500 učenika. Godine 889., imenovan je biskupom Veličkim, a 893. postao je ohridski episkop.</p><p>Pisao je ode, životopise svetaca, kao i djela u čast svojih učitelja Ćirila i Metodija. Prevodio je s grčkog jezika. </p><p>Po Klimentu Ohridskom nazivaju se univerziteti u Sofiji i Bitolju, a na Antarktiku je, 1988. godine, osnovana bugarska Naučna baza sv. Klimenta Ohridskog.</p>

<h2>Rođen nobelovac Đozue Karduči</h2><p>Godine 1835., 27. jula, rođen je Đozue Karduči (Giosuè Carducci), najveći italijanski pjesnik u prvim decenijama poslije ujedinjenja Italije. </p><p>Dobitnik je Nobelove nagrade za književnost 1906. godine, najviše zahvaljujući zbirci pjesama “Novi stihovi”.</p><p>Jedno od prvih njegovih zapaženih djela bilo je “Barok pisaca iz 17. vijeka”, u kojem je povezao odlike baroka s nekim periodima antičke umjetnosti, naročito sa “srebrenim dobom” latinske književnosti.</p><h2>Svevremenske mudrosti</h2><p>Bio je dugogodišnji profesor italijanske književnosti na Univerzitetu u Bolonji, a osim “Novih stihova” poznata djela su mu i “Jambi i epode” te “Varvarske ode”. Također je ostavio pečat u književnoj historiji svojim svevremenskim mudrostima koje se i danas citiraju, poput:</p><p>„Ekonomija je najbolji znak dobrog vaspitanja.”</p><p>„Ne čekam da me hvale, ali bi mi bilo dovoljno da zaslužim pohvale dobrih.”</p><p>„Ne smijete, koliko god možete, dozvoliti sebi da budete u iskušenju da pričate o sebi.”</p><p>„Umjetnost i književnost su moralna emanacija civilizacije, duhovno zračenje naroda.”</p><p>„Civilizacija date zemlje može se prepoznati po muškarcima, a kultura po ženama.”</p>

Pobijedio je na bijenalu u Sao Paolu 1954. godine, gdje su u konkurenciji bila i djela slavnih slikara Salvadora Dalija i Pabla Pikasa

Rođen Petar Lubarda, jedan od najznačajnijih slikara regije 

<p>Na današnji dan 1943. godine, rođen je Ser Majkl Filip „Mik“ Džeger (Sir Michael Philip "Mick" Jagger), engleski muzičar i frontmen slavne rok grupe “The Rolling Stones”.</p><p>Legenda rokenrola danas puni 80 godina, a i dalje je energičan na sceni. Zajedno sa svojim prijateljem iz djetinjstva Kitom Ričardsom (Keith Richards), te Brajanom Džonsom (Brian Jones) i Janom Stjuartom (Ian Stewart),1962. godine, osnovao je bend „The Rolling Stones“. U početku su bili bluz-muzičari, koji su svirali studentima, ali su ubrzo pronašli vlastiti zvuk. </p><h2>Loši momci</h2><p>Džegerova harizma na pozornici i Ričardsovi gitarski performansi bili su originalni i vrlo brzo postali prepoznatljivi, mada s imidžom loših momaka. Taj imidž im se dopao i nastavili su u tom pravcu, kako bi se i razlikovali od grupe “The Beatles” koji su već imali imidž dobrih momaka, ali je i publika odlično prihvatila nove, loše momke. Proslavili su se ubrzo pjesmom „I can get no satisfaction“, koju su zajednički napisali Džeger i Kit Ričards, a koja je postala himna cijele generacije.</p><p>Džegerov privatni život također je bio buran kao i njegova muzička karijera, jer je bio deklarisani “ženskaroš” i preljubnik, a više puta se ženio. Ima sedmero djece s četiri žene.</p><p>Godine 2003., titulom viteza odlikovao ga je tadašnji britanski princ, a današnji kralj  Čarls (Charles) zbog „doprinosa modernoj muzici“.&nbsp;</p>

<h2>Prije 167 godina rođen nobelovac Džordž Bernard Šo</h2><p>Godine 1856., 26. jula, rođen je englesko-irski pisac Džordž Bernard Šo (George Bernard Shaw), dobitnik Nobelove nagrade za književnost. Bio je izraziti satiričar i jedan od najduhovitijih ljudi 20. vijeka.</p><p>Šo je napisao sedamdesetak pozorišnih komada, komedija koje su klasični primjer realističke drame. Najpoznatija djela su mu : "Udovičke kuće", "Zanat gospođe Vorn", "Kandida", "Sveta Ivana", "Đavolov učenik", "Pigmalion", "Čovjek i natčovjek", "Oružje i čovjek", "Major Barbara", "Fabijanski eseji" i "Srž ibzenizma".</p><h2>Ćirilica najsavršenija</h2><p>Osim pisanjem, bavio se i muzičkom i pozorišnom kritikom, a 1925. je dobio Nobelovu nagradu za književnost, najviše zahvaljujući svom najboljem djelu “Pigmalionu”. </p><p>Zanimljivo je i to da je Šo srpsku ćirilicu smatrao najsavršenijim pismom na svijetu. U svom testamentu ostavio je značajan novčani iznos Englezu koji uspije da reformira i uprosti englesku abecedu prema uzoru na Vukovu ćirilicu (jedno slovo za jedan glas).</p>

<h2>Rođen najistaknutiji evropski esejist</h2><p>Oldus Haksli (Aldous Huxley), engleski pisac i jedan od najistaknutijih evropskih esejista 20. vijeka, rođen je na današnji dan 1894. godine.</p><p>Uz pisanje, radio je kao novinar, pozorišni, likovni i muzički kritičar. Mnogo je putovao, a od 1937. boravio je u Kaliforniji. Svoje pjesme je pisao u jakim pesimističkim tonovima, protestujući protiv životne besmislenosti i obavijajući se mističnom aurom. </p><h2>Halucinogene droge</h2><p>Pri kraju života Haksli je uživao halucinogene droge i opisivao njihov učinak. Svoja iskustva s drogama, koja je pomno pratio tako što je bilježio doživljaje i snimao razgovore pod opijatima na diktafon, objavio je u knjizi “Vrata percepcije” (1954.) i eseju “Raj i pakao” (1956.).</p><p>Na samrtnoj postelji zatražio je 100 mikrograma LSD-a te je sljedećeg jutra, 22. novembra 1963., preminuo.</p>

Godine 2003., titulom viteza odlikovao ga je tadašnji britanski princ, a današnji kralj  Čarls

Mik Džeger, legenda rokenrola, slavi 80. rođendan

<p>Na današnji dan 1909. godine, francuski pilot i konstruktor aviona Luj Blerio (Louis Blériot) prvi je avionom preletio Lamanš. Razdaljinu od 40 kilometara od Lebaraka do Dovera preletio je za 37 minuta.</p><p>Blerio je izgradio čitav niz letjelica s “mašućim” krilima, dok nije uspio stvoriti uspješan model tek u periodu između 1900. i 1903. godine. Poslije toga je uglavnom gradio avione jednokrilce. </p><p>Godine 1906., napravio je avion koji je imao motor s tri cilindra. Blerijevi avioni, naročito lovci Spad VII i Spad XIII bili su veoma značajni u francuskoj ratnoj avijaciji, korišteni su u Prvom svjetskom ratu, a također su prodavani i drugim državama. </p><p>Blerio je davao veliki doprinos razvoju francuskog, ali i svjetskog vazduhoplovstva do kraja života i prvi je nosilac pilotske diplome Međunarodne vazduhoplovne federacije (FAI).</p>

<h2>Rođena prva „beba iz epruvete“</h2><p>Godine 1978., Bristolu, u Velikoj Britaniji, 25. jula je rođena Luiz Braun (Louise Brown), prvo dijete u svijetu začeto zahvaljujući napretku nauke i vantjelesnoj oplodnji ("beba iz epruvete").</p><p>Ona je došla na svijet carskim rezom, i težila je 2,608 kilograma. Luizini roditelji Lesli (Leslie) i Džon Braun (John Brown), skoro deceniju su bezuspješno pokušavali da dobiju dijete. Lesli je imala problem s jajovodima, koji ju je sprečavao da zatrudni. Za ostvarenje Leslinog sna zaslužni su ljekari Patrik Steptoe (Patrick) i Robert Edvards (Edwards), koji su je upoznali s mogućnošću vantjelesne oplodnje.</p><p>Doktor Edvards je za svoj trud dobio Nobelovu nagradu za medicinu 2010. godine. Braunovi su 2004. godine putem vještačke oplodnje dobili još jedno dijete, kćerku Natali (Natalie).&nbsp;</p>

<h2>Umro jedan od utemeljitelja romantizma</h2><p>Semjuel Tejlor Kolridž (Samuel Taylor Coleridge), engleski pjesnik, jedan od utemeljitelja romantizma, umro je na današnji dan 1834. godine. </p><p>Bio je pjesnik, predavač, propovjednik, novinar, teolog, kritičar i esejist. Osim toga, preveo je poznati ciklus od tri historijske drame "Wallenstein” (trilogija) čuvenog njemačkog pjesnika Fridriha Šilera (Friedrich Schiller).</p><p>Kolridž je najpoznatiji kao pjesnik triju izvrsnih pjesama: "Pjesma o starom mornaru", "Christabel" i "Kubla Khan". Prema mnogima, on je najbolji književni kritičar što ga je Engleska ikada imala, čovjek koji je vratio dostojanstvo i dao težinu kritici, okrenuvši se pitanjima njene biti, metode i smisla. Izvršio je ogroman utjecaj na moderne kritičarske škole angloameričke književnosti. </p><p>Osim bolesti, koja ga je cijelog života mučila, uzrok njegove smrti je bila i ovisnost o opijumu.</p>

Razdaljinu od 40 kilometara od Lebaraka do Dovera preletio je za 37 minuta

Francuz Luj Blerio prvi avionom preletio Lamanš

<p>Na današnji dan, 1950. godine, u Sarajevu je rođena Jadranka Stojaković, bosanskohercegovačka pjevačica i kantautorica. Jadranka je u Sarajevu počela svoju muzičku karijeru krajem šezdesetih godina prošlog vijeka u grupi „Kombo 6“, a prvi solistički nastup imala je 1968. godine na festivalu “Mladi pjevaju proljeću”.</p><p>Od 1988. do 2011. godine Jadranka je živjela i stvarala u Japanu, gdje se, 2009. godine, teško povrijedila tokom nastupa u središtu Toyote. Naime, publika ju je pozvala na bis, a ona se saplela o kablove i pala. Nakon toga se mogla kretati samo uz pomoć kolica ili hodalice. Kada je preživjela razorni zemljotres, koji je pogodio u Tokio u martu 2011., odlučila je da se vrati u BiH.</p><h2>Bolovala od multiple skleroze</h2><p>Od 2012. godine radila je kao urednica u muzičkoj produkciji RTRS-a i svojim je velikim iskustvom pomagala talentiranim mladim ljudima. U saradnji s prijateljicom Milkom Čeremidžić napisala je knjigu o svom životnom i stvaralačkom putu naslova “Boje zvuka”.</p><p>Ali, kako je bolovala od multiple skleroze, 2014. godine smještena je u dom za starije osobe "Ivan Pavao Drugi" u Banjoj Luci, gdje je provela posljednje dvije godine života.</p><p>Jadranke se sjećamo po predivnim šansonama: “Sve smo mogli mi”, “Čarobnjaci”, “Nedovršeni valceri”, “Muzika je svirala”, “Ima neka tajna veza”, “Na drumovima Srema”, “Tijesno doba” i “Vjerujem”, a njena izvedba pjesme “Što te nema” uvrštena je među deset najboljih evropskih etnopjesama svih vremena.</p>

<h2>Pronađen Maču Pikču, "izgubljeni grad Inka"</h2><p>Godine 1911., na današnji dan, američki arheolog i političar Hiram Bingham pronašao je Maču Pikču (Machu Picchu), "izgubljeni grad Inka".</p><p>Bingam je od 1906. do 1924. godine organizirao šest ekspedicija po Južnoj Americi. Tako je u Peruu, 24. jula 1911. godine, otkrio ruševine svetog grada Inka - Maču Pikču, smještenog na najvišem dijelu Anda, koji je danas jedno od svjetskih arheoloških čuda i najvećih turističkih atrakcija. </p><p>Maču Pikču znači "stari vrh" na kečuanskom jeziku, a nalazi se na 2.400 metara nadmorske visine. Do njega se dolazi vozom iz grada Kusko ili pješice, što traje nekoliko dana.</p><p>Grad je sagrađen u 15. vijeku i sve do 1911. godine bio je sakriven od ostatka svijeta. O tačnoj funkciji ovog grada historičari i arheolozi imaju oprečna mišljenja, jedni vjeruju da je Maču Pikču sveto mjesto, a drugi da je bio ljetovalište cara Inka.</p><p>UNSECO ga je 1983. godine uvrstio na Listu svjetske baštine.</p>

<h2>Rođen autor „Tri musketara“</h2><p>Francuski pisac Aleksandar Dima (Alexandre Dumas), koji se proslavio avanturističkim romanima sa sadržajem iz francuske historije "Tri musketara", „Grof od Monte Krista“ i „Kraljica Margo“, rodio se 24. jula 1802. godine.</p><p>Avanturistički i najpoznatiji Dimin roman „Tri musketara“ utjecao je na pisanje historijsko-avanturističih romana u gotovo cijeloj evropskoj popularnoj literaturi. </p><p>Ovaj vrsni književnik napisao je više od 300 romana i drama. </p><p>Dimi se pripisuju i zasluge za razvoj pozorišta, jer je napisao prvu historijsku romantičnu dramu „Henrik III i njegov dvor“, a 1840-ih godina osnovao je Historijski teatar u Parizu.</p><p>Osim romana i drama, Dima je napisao i brojne članke u časopisima te putopisne knjige.&nbsp;</p>

Njena izvedba pjesme “Što te nema” uvrštena je među deset najboljih evropskih etnopjesama svih vremena

Rođena Jadranka Stojaković, bh. kantautorica  

<p>Kuća časti i nezaborava drugo je ime za čuvenu sarajevsku Despića kuću, jer je dala mnoge učene i ugledne ljude o kojima se i danas govori s velikim poštovanjem i uvažavanjem. Izgradila ju je bogata trgovačka srpska porodica Despić prije više od 260 godina, nakon što je u Sarajevo iz hercegovačkog sela Sambor došao Risto Slijepčević i oženio se Sarajkom Despom.<br></p><p>Despa je bila jedna od najljepših sarajevskih djevojaka i vrlo harizmatična osoba, pa su njena i Ristina dva sina, Maksim i Nikola, u Sarajevu bili poznatiji kao „Despini sinovi“. Prema tom nadimku je kasnije cijela porodica dobila novo prezime – Despić.</p><h2>Poznati krznari</h2><p>Despići su bili poznati i vrlo uspješni trgovci ćurčije (krznari) u Sarajevu i cijeloj Bosni i Hercegovini, a trgovali su i s Istanbulom i evropskim gradovima. Imali su dućane u Velikom Ćurčiluku, u blizini svoje kuće, za koju je specifično da je nastajala u više faza.</p>

<p>Prvobitno je Despića kuća izgrađena u bosansko-orijentalnom stilu, a, uz kasnije dogradnje, 1881. godine poprimila je austrougarski graditeljski izgled. Zbog tih slojevitosti u gradnji prvi i drugi sprat kuće se mnogo razlikuju, pa je tako prvi sprat namješten u orijentalnom stilu, a sobe drugog sprata uređene prema evropskim standardima. Tako se historija grada i kulture stanovanja u Sarajevu lijepo oslikava u Despića kući.<br></p><h2>Kućno pozorište </h2><p>Najznačajniji član porodice Despić bio je hadži Makso, rođen 1836. godine, a titulu hadžije dobio je nakon dviju posjeta Jerusalemu, o čemu je pisao u svojim „Zapisima starog Sarajlije“. Njegovi „Zapisi“, u kojima je pisao o sebi, putovanjima, ali i događanjima u gradu, jesu veoma vrijedno svjedočanstvo i prilog historiji Sarajeva.</p>

<p>Hadži Makso je bio ugledni trgovac. Službovao je i kao državni blagajnik u Osmanskom Carstvu, potom bio gradski vijećnik u vrijeme vladavine Austro-Ugarske, te član bh. delegacije koja je išla na poklonjenje caru Franji Josifu. Bio je i zadužbinar, jedan od utemeljitelja Saborne pravoslavne crkve u Sarajevu, veliki dobrotvor i vizionar koji je, između ostalog, zaslužan i za nastanak pozorišne umjetnosti u gradu na Miljacki.</p><p>Naime, prema primjeru evropskih pozorišta, koja je posjećivao tokom svojih putovanja, hadži Makso je organizirao u svojoj kući pozorišne predstave kao kućne zabave za prijatelje, rodbinu, poslovne partnere i diplomate, u prostoriji nazvanoj „Pozorišna sala“, pa se Despića kuća s pravom naziva pretečom savremenog pozorišta u Sarajevu.</p><h2>Prvi muzej</h2><p>Hadži Makso je bio i inicijator osnivanja prvog sarajevskog muzeja – Muzeja Stare pravoslavne crkve. Njegovi savremenici, ali i njihovi nasljednici, govorili su o hadži Maksi kao o primjeru poznatog sarajevskog duha punog ljudskosti, dobrote i širokogrudosti.</p><p>Srce prelijepe kuće Despića je hadži Maksina soba za rad i odmor u kojoj se nalaze originalni predmeti koje je donosio sa svojih dalekih putovanja. Namještaj, slike, ikone, kandila, italijanska ogledala, engleski sat, skupocjeni lusteri – sve što se i danas nalazi u ovoj kući jeste originalna ostavština Despića. Kako su Despići bili veliki ljubitelji umjetnosti, u njihovu kuću je stigao i jedan od prvih sarajevskih klavira, za šta je zaslužan hadži Maksin sin Pero koji je studirao u Beču. Pero se oženio Austrijankom Vilheminom, koja je skoro svakodnevno nakon ručka svirala klavir za članove porodice i goste. Mina, kako su Sarajlije odmilja zvale Vilheminu, često je u kući organizirala i druženja uglednih sarajevskih gospođa.</p>

<p>Praunuk hadži Maksin Pero Despić, posljednji potomak ove ugledne porodice, odselio se u Belgiju 1969. godine i gradu Sarajevu poklonio svoju kuću, pod uvjetom da se u njoj otvori izložba sa stvarima koje će svjedočiti o postojanju i djelima njegove porodice.</p><h2>Muzej književnosti</h2><p>Despića kuća, dragulj sarajevske historije i dokaz da različitosti mogu i trebaju funkcionirati zajedno, danas je jedan od depandansa JU Muzej Sarajeva. Godine 2005., proglašena je nacionalnim spomenikom Bosne i Hercegovine. Osim kuće, porodica Despić je svom Sarajevu ostavila još jednu zadužbinu, koja je pretvorena u današnji Muzej književnosti i pozorišne umjetnosti Bosne i Hercegovine.</p><p>Sve što se i danas nalazi u ovoj kući jeste originalna ostavština Despića.</p>

Hadži Makso Despić je titulu hadžije dobio nakon dviju posjeta Jerusalemu, o čemu je pisao u svojim „Zapisima starog Sarajlije“

Despića kuća, bh. nacionalni spomenik: Preteča savremenog pozorišta u Sarajevu

<p>Na današnji dan, 2004. godine, obnovljen je Stari most u Mostaru kojeg su 9. novembra 1993. srušili pripadnici Hrvatskog vijeća obrane (HVO). </p><p>Stari most je, kada je izgrađen, bio najveća lučna konstrukcija na svijetu. Izgradio ga je Mimar Hajrudin, učenik čuvenog i najboljeg arhitekte Osmanskog Carstva Mimara Sinana, a naredbu za njegovu gradnju izdao je sultan Sulejman Veličanstveni, 1566. godine.</p><p>Obnovu Starog mosta finansirali su Grad Mostar, Svjetska banka, Evropska banka za obnovu i razvoj, te Turska, Italija, Hrvatska i Nizozemska. Godinu nakon što je obnovljen, Stari most je uvršten na Listu zaštićenih spomenika UNESCO-a. </p><h2>Najveća bh. turistička atrakcija</h2><p>Danas Stari most posjeti više od million ljudi svake godine, zbog čega je jedna od najvećih turističkih atrakcija Bosne i Hercegovine te jedan od najposjećenijih spomenika u ovom dijelu Evrope. Poseban doživljaj za turiste, ali i ostale goste te domaćine, predstavljaju skokovi s Mosta, koji se tradicionalno održavaju više od četiri i po vijeka.</p><p>O značaju ovog veličanstvenog spomenika bh. baštine govori i podatak da je svečanosti otvaranja obnovljenog Mosta prisustvovalo više od pedeset stranih delegacija, državnika, predsjednika vlada, ministara vanjskih poslova, predstavnika međunarodne zajednice, bh. vlasti, predstavnika kulturnog i vjerskog života u BiH, te više od pet stotina akreditovanih novinara&nbsp;</p>

<h2>Rođen nobelovac Vladimir Prelog</h2><p>Vladimir Prelog, dobitnik Nobelove nagrade za hemiju, rođen je na današnji dan 1906. godine u Sarajevu.</p><p>U rodnom gradu je pohađao osnovnu školu, a nakon razvoda roditelja, 1915. godine, s ocem seli u Zagreb, gdje završava osnovnu školu i počinje pohađati gimnaziju, da bi se u trećem razredu gimnazije s ocem preselio u Osijek. Pod mentorstvom profesora Ivana Kurije Prelog već u 15. godini objavljuje svoj prvi naučni rad iz hemije u časopisu "Chemicer Zeitung". Studij hemije upisao je u Pragu, gdje je kasnije i doktorirao. </p><p>Nakon doktorata je neko vrijeme radio u laboratoriji hemijske veletrgovine G. J. Dřize, da bi se 1934. vratio u Zagreb, gdje je radio kao profesor organske hemije na Tehničkom fakultetu. Godine 1941., usljed protivljenja tadašnjoj političkoj situaciji u Hrvatskoj, odlazi u Švicarsku i zapošljava se kao professor u Tehničkoj visokoj školi u Cirihu. </p><h2>Nobelova nagrada</h2><p>Područje Prelogovih naučnih istraživanja bili su uglavnom heterociklički spojevi, alkaloidi, antibiotici, a fokus mu je bila stereohemija molekula, odnosno problem prostorne građe molekula. Uveo je naziv hemijska topologija za područje stereohemije koje se bavi geometrijskim svojstvima molekula. Doprinio je objašnjenju strukture stereoida, kinina, strihnina i drugih alkaloida, a sintetizirao je mnoge organske spojeve. </p><p>Za svoje istraživanje organskih molekula i reakcija u stereohemiji Prelog je dobio Nobelovu nagradu za hemiju, 1975. godine, koju je podijelio s Džonom Kornfortom (John Cornforth) koji se bavio stereohemijom enzimskih reakcija.</p><p>Vladimir Prelog je preminuo 7. januara 1998. godine u Švicarskoj, gdje je i kremiran. Urna s njegovim pepelom naknadno je položena u Zagrebu. Danas jedna ulica u Sarajevu nosi ime ovog znamenitog naučnika.</p>

<h2>Preminula pop ikona Ejmi Vajnhaus</h2><p>Godine 2011., preminula je Ejmi Džejd Vajnhaus (Amy Jade Winehouse), engleska pjevačica i svjetska pop ikona. </p><p>Ejmi je muzički talent naslijedila od svoje bake Sintije, koja je bila pjevačica, pa se već kao djevojčica počela zanimati za muziku. Završila je pozorišnu školu, gdje je usavršavala vokalno obrazovanje i stepovanje, ali je odustala od daljeg školovanja i počela da radi kao estradna novinarka, usput pjevajući u lokalnom bendu. Već sa 17 godina, 2000., postala je ženski vokal Nacionalnog džez orkestra.</p><p>Tajler Džejms (Tyler James), Ejmin najbolji prijatelj, poslao je njen demo-snimak producentskoj kući 2002., a naredne godine Ejmi je objavila prvi album "Frenk", koji je dobio brojna priznanja i nominacije za nagrade.</p><h2>Vrh muzičke elite</h2><p>Sljedeći album "Back to black" je Ejmi preko noći vinuo u sam vrh muzičke elite, a prodat je u nevjerovatnih 1,85 miliona primjeraka, postavši najprodavaniji album godine u Velikoj Britaniji. Ugledni časopis "Time" proglasio je pjesmu "Rehab" najboljim hitom 2007. i osigurao joj prestiž na američkom tržištu. Singl "Valerie", koji je potom objavila, proglašen je "najboljom pjesmom godine".</p><p>Godine 2008., Ejmi je osvojila šest Gremija i ušla u "Ginisovu knjigu rekorda" kao najnagrađivaniji ženski perfomer britanskog porijekla. Iste godine Vajnhaus je nastupala na britanskom kraljevskom dvoru i 90. rođendanu Nelsona Mendele.</p><p>Ejmi je svoj posljednji nastup održala 18. juna 2011. u Beogradu, gdje se pojavila u pijanom stanju, nesposobna da se sjeti imena grada u koji je došla, rekavši: Dobro veče, Atina”, a nije znala ni tekstove pjesama niti imena članova benda. Publika ju je izviždala, a srbijanski mediji "izrešetali".</p><p>Ova nesretna diva umrla je u 28. godini, a navodno je tada bila "skinuta sa svih narkotika", ali je konzumirala alkohol. Tjelohranitelj ju je pronašao bez pulsa, ispred tv-a, s bocom votke pored kreveta. U krvi je imala pet puta više promila alkohola od dozvoljene granice.&nbsp;</p>

Jedanaest godina nakon što su ga srušili pripadnici Hrvatskog vijeća obrane (HVO).

Godine 2004., obnovljen Stari most u Mostaru

<p>Na današnji dan 1946. godine, u Avinjonu je rođena francuska šansonijerka Mirej Matje (Mireille Mathieu). Tokom karijere, koju je započela 1964. godine, prodala je više od 130 miliona primjeraka svojih albuma s pjesmama snimljenim na 11 jezika.</p><p>Matje je odrasla u siromašnoj porodici s 14-ero braće i sestara. Počela je pjevati u crkvenom horu već sa četiri godine, a s 13 je napustila školu i zaposlila se u lokalnoj fabrici. U 17. godini je pobijedila na takmičenju mladih pjevača, koje je organizirala Francuska državna televizija, a kada je napunila 18, izdala je prvu ploču. Među tim prvim pjesmama bio je i jedan od njenih najvećih hitova "Mon Credo". </p><p>Karijera joj je krenula vrtoglavom brzinom ka vrhu francuske, ali i scjetske muzičke scene, a veliki hitovi i obrade drugih pesama na francuskom jeziku nizali su se, poput "C'est Ton Nom", "La Derniere Valse", "Santa Maria de la mer", "Acropolis adieu", "La paloma adieu"…</p><p>Snimila je i duete s pjevačkim legendama Tomom Džonsonom (Jones), Dinom Martinom (Dean) i Hulijom Inglesijasom (Julio Iglesias).</p>

<h2>Umro austrijski kompozitor Jozef Štraus</h2><p>Godine 1870., 22. jula, u Beču je umro Jozef Štraus (Josef Strauss), austrijski kompozitor i dirigent iz vremena romantizma, brat popularnijeg Johana Štrausa (Johann Strauss), “kralja valcera”.</p><p>Jozef je studirao muziku kod Franca Dolešala (Franz Doleschal), te sviranje violine kod Franca Antona Risa (Franz Ries), a uporedo je na Tehničkom univerzitetu u Beču stekao diplomu iz građevinarstva i arhitekture. Dizajnirao je vozilo za metenje ulica s okretnom četkom s konjskom vučom i objavio dva udžbenika iz matematičkih predmeta. </p><p>Ipak, zbog muzike napušta građevinarstvo te se,1856. godine, pridružuje Štrausovoj muzičkoj organizaciji, dijeleći s bratom Johanom vodstvo orkestra i njegovo poslovanje, a 1862. godine im se pridružuje i mlađi brat Edvard (Eduard). </p><h2>Darovitiji od popularnijeg brata</h2><p>Svojim valcerima i drugim kompozicijama Jozef je dokazao vrhunsku tehniku komponiranja. Neki od njegovih najpopularnijih valcera su: "Ljubav i život", "Glasovi vremena", "Muzika sfera" i "Seoske laste iz Austrije", te poznata “Pizzicato polka”, koja se i danas izvodi na Novogodišnjem koncertu Bečke filharmonije, a specifično je to što ju je Jozef poklonio bratu Johanu, da je on potpiše kao svoju. Jednom prilikom Johan je izjavio za svog brata:</p><p>- Jozef je darovitiji, a ja sam popularniji.</p><p>Jozef Štraus ostavio je iza sebe gotovo 300 originalnih plesova i marševa, te više od 500 neobjavljenih aranžmana muzike drugih kompozitora.&nbsp;</p>

<h2>Rođen pronalazač streptomicina</h2><p>Selman Ejbraham Vaksman (Abraham Waksman), američki mikrobiolog porijeklom iz Ukrajine, rođen je na današnji dan 1888. godine. Dobitnik je Nobelove nagrade za medicinu 1952. godine, za pronalazak streptomicina.</p><p>Visoko obrazovanje stekao je na univerzitetima “Rutgers” i “Berkeley”, nakon čega je postao profesor na Univerzitetu “Rutgers”. </p><p>Selman je otkrio brojne antibiotike: aktinomicin, klavacin, streptotricin, streptomicin, grisein, neomicin, fradicin, kandicidin, kandidin, a autor je i njihovog naziva “antibiotici”. Od tih antibiotika dva su - streptomicin i neomicin - pronašla široku primjenu u liječenju mnogih zaraznih bolesti. </p><p>Streptomicin je bio prvi antibiotik koji se koristio za liječenje tuberkuloze.&nbsp;</p>

Tokom karijere prodala je više od 130 miliona primjeraka svojih albuma s pjesmama snimljenim na 11 jezika

Rođena francuska 
šansonijerka Mirej Matje

<p>Godine 2008., na današnji dan, preminuo je Adil-beg Zulfikarpašić, kulturni mecena, biznismen, vakif i dobročinitelj. </p><p>Zulfikarpašić je rođen u Foči 23. decembra 1921. godine. Njegov otac Husein-beg bio je veleposjednik, te nekadašnji gradonačelnik Foče i član Vakufskog sabora u Sarajevu. U Foči je Adil završio gimnaziju, a Visoku ekonomsku školu u Beogradu. Aktivno je učestvovao u radu Komunističke partije Jugoslavije prije Drugog svjetskog rata, a tokom rata u partizanima.</p><h2>KPJ i partizani</h2><p>U februaru 1942. godine Adila su u Sarajevu su uhapsile ustaše i nakon teškog mučenja osudile ga na smrt. Zbog ugledne porodice i činjenice da su mu brata zaklali četnici pomilovan je na dvadeset godina robije. Kaznu je izdržavao u Zenici, pa u Sremskoj Mitrovici. Zatim su ga transportirali u Lepoglavu. Uspio je pobjeći tokom transporta i stigao u Cazinsku krajinu, zatim u Jajce, gdje je formirao Višu partijsku školu.</p><p>Nakon rata Adil je u prvoj vladi Narodne Republike Bosne i Hercegovine postavljen za pomoćnika ministra trgovine. Međutim, nakon što je uvidio da kod vodećeg komunističkog sloja počinje borba za materijalnim dobrima i ugodnim životom, odlučio je sve ostaviti i otići u emigraciju. </p><h2>“Bosanski pogledi”</h2><p>Početkom februara 1946. godine Zulfikarpašić odlazi u Italiju, u Trst, gdje dobiva politički azil. Odatle prelazi u Rim te u Austriju. U Inzbruku i Gracu studira političke nauke, a za jednu američku novinsku agenciju piše članke o marksizmu.</p><p>Godine 1954., Adil odlazi u Švicarsku, gdje se afirmira kao istaknuti predstavnik bošnjačke dijaspore i pristupa Liberalnoj internacionali. Okupljao je najuglednije Bošnjake u emigraciji i radio na projektu stvaranja Bošnjačke demokratske organizacije.</p><p>U Beču je Zulfikarpašić od 1960. do 1967. godine izdavao političko-kulturni mjesečni časopis “Bosanski pogledi”, a 1964., s demokratski orijentiranim Bošnjacima okupljenim oko “Bosanskih pogleda” osnovao Liberalni savez Bošnjaka. </p><h2>Bošnjački institut</h2><p>Iako je bio veoma uspješan biznismen, Adil se nakon 1980. godine posvetio isključivo kulturnom radu za dobrobit BiH, bošnjaštva i Bošnjaka. U junu 1988. godine osnovao je Bošnjački institut (Bosniaken Institut) u Cirihu, sa statusom zaklade (vakufa). </p><p>Kupio je veliku zgradu u okviru kompleksa univerziteta, preuredio je za moderni institut, te u njoj smjestio svoju biblioteku i zbirku umjetnina. Osim toga, Institut se bavio i izdavaštvom, naročito knjiga koje u to vrijeme nisu mogle biti objavljene u BiH i Jugoslaviji te počeo izdavati kulturno-historijski naučni časopis “Islam und der Westen”, na njemačkom i dijelom na bosanskom jeziku.</p><h2>Povratak u BiH</h2><p>Zulfikarpašić se vraća u BiH početkom demokratskih procesa u bivšoj Jugoslaviji, te zajedno s Alijom Izetbegovićem inicira stvaranje Stranke demokratske akcije. Međutim, ubrzo su se njegovi liberalni i demokratski pogledi na aktuelne procese i budućnost BiH našli u opreci s ekstremizmom stranačke desnice, zbog čega napušta SDA i formira Muslimansku bošnjačku organizaciju zajedno s još jednim bh. velikanom Muhamedom Filipovićem. </p><p>Od 1992. do 1994. godine Zulfikarpašić je pretežno boravio u Cirihu, putujući povremeno u Bosnu i Hercegovinu kao predsjednik Muslimanske bošnjačke organizacije. Pomagao je Bošnjacima u izbjeglištvu, promovirao njihovo okupljanje oko Matice Bošnjaka, kojoj je dao na upotrebu prostorije i svu infrastrukturu u Bošnjačkom institutu u Cirihu. </p><h2>Preseljava Institut u Sarajevo</h2><p>Godine 1991., otvorena je podružnica Bošnjačkog instituta u Sarajevu koja je djelovala i tokom agresije na Bosnu i Hercegovinu, od 1992. do 1995. Tri godine nakon rata Zulfikarpašić je odlučio da preseli Bošnjački institut iz Ciriha u Sarajevo.</p><p>Dvadeset i četvrtog maja 2001. godine svečano je otvoren moderno i savremeno opremljen Bošnjački institut – Fondacija Adila Zulfikarpašića u Sarajevu, čime je ispunjena Zulfikarpašićeva želja da svojoj zemlji i narodu daruje vakuf zahvaljujući kojem će buduće generacije istraživati historiju i njegovati kulturu Bošnjaka i ostalih naroda Bosne i Hercegovine.</p><p>Adil Zulfikarpašić je preminuo nakon kratke i teške bolesti 21. jula 2008. godine. Pokopan je u turbetu ispred Bošnjačkog instituta.</p>

<h2>Uhapšen ratni zločinac Radovan Karadžić</h2><p>Na današnji dan 2008. godine, uhapšen je ratni zločinac Radovan Karadžić, bivši lider bosanskih Srba tokom rata u BiH i bivši predsjednik bh. entiteta Republika Srpska, koji se 13 godina krio iza lika Dragana Dabića. </p><p>Međunarodni kazneni sud za zločine počinjene u bivšoj Jugoslaviji u Hagu podigao je dvije optužnice protiv Karadžića – “zbog genocida počinjenog tokom 43-mjesečne opsade Sarajeva, kada je ubijeno 12.000 ljudi, i zbog masakra više od 8.000 Bošnjaka kod Srebrenice 1995.” Terećen je za genocid, sudjelovanje u genocidu, progone, deportacije, nehumane postupke i druge zločine počinjene protiv Bošnjaka, Hrvata i ostalih nesrba u Bosni i Hercegovini za vrijeme agresije na BiH 1992-1995. godine </p><p>Prvostepenom presudom, izrečenom 24. marta 2016., Karadžić je osuđen na 40 godina zatvora, da bi nakon tri godine, 20. marta 2019., ta presuda bila preinačena u doživotnu robiju.&nbsp;</p>

<h2>Rođen Ernest Hemingvej</h2><p>Ernest Hemingvej (Hemingway), američki pisac i dobitnik Nobelove nagrade za književnost, jedan od najvećih književnih stvaralaca 20. vijeka i autor jednog od najboljih svjetskih romana svih vremena “Starac i more”, rođen je na današnji dan 1899. godine.</p><p>Hemingvej je počeo pisati već u srednjoj školi, za školske novine, a sa 17 godina postao je novinar jednog uglednog lista i od tada je pisanje ubrzo postalo njegov glavni životni poziv. </p><p>Najčitanije i najbolje njegovo djelo je roman “Starac i more“, proglašen jednim od najboljih svjetskih romana, za koji je ovaj slavni pisac dobio Nobelovu nagradu za književnost 1954. godine. “Starac i more” je uvršten u obaveznu školsku lektiru u gotovo svim zemljama svijeta, pa i Bosni i Hercegovini. </p><h2>Poučne misli</h2><p>Ernest je volio da putuje. Obišao je cijelu Evropu, potom Kinu, Afriku, Ameriku, a živio je u Parizu, Ki Vestu i Havani. Bavio se i lovom i ribolovom. Osim Nobelove, dobitnik je i Pulicerove nagrade, a najveća potvrda njegovog kvaliteta jesu brojne knjige i filmovi koji su rađeni o njegovom liku i djelu. Mnogi pisci su pisali romane posvećene Hemingveju, a jedan od najpopularnijih je “Pariska žena“ Pole Meklejn (Paula McLain), roman o prvoj Hemingvejevoj ženi i njihovom burnom životu u Parizu 1920-ih godina. Poznatiji Ernestovi romani su i “Zbogom oružje“, “Imati i nemati“, “Za kim zvona zvone“... </p><p>Godine 1961., Hemingvej je izvršio samoubistvo, a svijetu u amanet ostavio je mnogo poučnih misli o životu, ljubavi, uspjesima, koje se često i danas citiraju, naročito na društvenim mrežama:</p><p>- čovjeku trebaju skoro dvije godine da nauči da govori i otprilike 50 godina da nauči da šuti </p><p>- što su pisci bolji, to manje govore o onome što su napisali</p><p>- ljudi koji nemaju čime da se hvale, hvale se svojom nesrećom</p><p>- čovjek mora biti zaljubljen u jednu ženu da bi stvorio osnovu za prijateljstvo</p><p>- mladost imamo da bismo činili gluposti, a starost da bismo žalili za tim glupostima</p><p>- mogu nas ponižavati, ali nas ne mogu poniziti</p><p>- sreća kod inteligentnih ljudi je najrjeđa stvar viđena</p><p>- moramo se navići da na najvažnijim raskrsnicama ne nalazimo uvijek znakove.</p>

Dvadeset i četvrtog maja 2001. godine svečano je otvoren Bošnjački institut – Fondacija Adila Zulfikarpašića u Sarajevu

Prije 15 godina preminuo 
Adil-beg Zulfikarpašić

<p>Na današnji dan 1938. godine, u San Francisku je rođena Natali Vud (Natalie Wood), jedna od najljepših holivudskih glumica. Bila je dijete ruskih emigranata. </p><p>Filmove je počela snimati kao šestogodišnja devojčica, a s nepunih 17 godina ih je snimila 18. Natalina izuzetna filmska karijera trajala je skoro 40 godina, do 29. novembra 1981., kada je njeno beživotno tijelo pronađeno blizu obale Tihog okeana. Prerana smrt holivudske dive do danas, više od četiri decenije poslije, nije sasvim rasvijetljena.</p><h2>Smrt pod nerazjašnjenim okolnostima</h2><p>Mnogi su za Natalinu smrt sumnjičili njenog supruga, također glumca Roberta Vagnera (Wagner), jer su se prije toga, prema izjavama svjedoka, posvađali na njegovoj jahti na Catalina Islandu, s koje je Natali pala u more i utopila se. Kao da je znala da će tako skončati, cijelog života je imala fobiju od duboke vode. Istraga tragičnog kraja slavne glumice bila je kratka i bezuspješna, a zvanično je saopćeno da je preminula pod nerazjašnjenim okolnostima u svojoj četrdeset trećoj godini. </p><p>Snimila je ukupno 56 filmova, za koje je dobila brojne nagrade, a najpoznatiji su “Buntovnik bez razloga”, “Tragači”, “Priča sa zapadne strane”, “Ljubav s potpunim strancem”, “Sjaj u travi”, te serija “Odavde do vječnosti”.</p>

<h2>Prije 50 godina umro Brus Li</h2><p>Brus Li (Bruce Lee), hongkonški i američki glumac, režiser, majstor borilačkih vještina i osnivač borilačke vještine džitkundo, umro je 20. jula 1973., u svojoj 33. godini. Prema zvaničnim podacima, uzrok smrti bio je edem mozga, odnosno došlo je do nagomilavanja tečnosti u mozgu usljed infekcije, međutim, postoje i mnoge teorije zavjere o njegovoj smrti.</p><p>Li je svoju prvu ulogu ostvario kad mu je bilo manje od godinu u filmu "Golden Gate Girl", a u svom kratkom životu ostvario je uloge u više od 30 filmova, učinivši žanr borilačkih filmova (kung-fu film) svjetski popularnim. </p><h2>Učenik mu bio Čak Noris</h2><p>Sa suprugom Lindom Emeri (Emery), s kojom se vjenčao 1964. godine, Brus je otvorio školu kung-fua, koja je bila veoma popularna te je kod njih trenirao i poznati filmski junak, također majstor borilačkih vještina Čak Noris (Chuck Norris).</p><p>Usljed nesuglasica s američkim producentima Li se s porodicom odselio u Hong Kong, gdje je 1972. godine postigao veliki uspjeh s borilačkim filmom "The Big Boss - Fists Of Fury", te filmom "Na zmajevom putu" u kojem je glumio i njegov učenik Čak Noris.</p><p>Smrt ga je zatekla dok je snimao film "Igra smrti", koji je poslije dovršio njegov prijatelj Robert Klouz (Clouse).</p><p>I Lijeva djeca, sin Brendon (Brandon) i kćerka Šenon (Shannon), postali su glumci, ali je Brandon postigao veći uspjeh, međutim, i on je poput oca umro u bizarnim okolnostima pa su se počele širiti glasine o kletvi nad porodicom Li.&nbsp;</p>

<h2>Međunarodni dan šaha</h2><p>Danas se obilježava Međunarodni dan šaha, jer je na današnji dan, 1924. godine, u Parizu osnovan Svjetski šahovski savez (FIDE), međunarodna organizacija koja povezuje razne nacionalne šahovske saveze širom svijeta. </p><p>Geslo FIDE-a je “Gens una sumus”, što na latinskom znači "Svi smo jedan rod". </p><p>Svjetski šahovski savez danas ima 158 zemalja članica, a njen trenutni predsjednik je Arkadi Dvorkovič.</p>

<h2>Preminuo bh. režiser Benjamin Filipović</h2><p>Benjamin Filipović, bosanskohercegovački filmski režiser i profesor na Akademiji scenskih umjetnosti u Sarajevu, preminuo je 20. jula 2006. godine od posljedica srčanog udara.</p><p>Njegov prvi igrani film "Praznik u Sarajevu" postigao je veliki uspjeh, a režirao je i čuveni humoristički tv-serijal “Top lista nadrealista”. Tokom agresije na BiH, od 1992. do 1995., režirao je film "Mizaldo – Kraj teatra", koji je premijerno prikazan na Filmskom festivalu u Berlinu 1994. godine.</p><p>Osvojio je Zlatnu medalju grada Beograda za najbolji kratki film i Specijalnu nagradu žirija na Studentskom festivalu u Karlovy Varima. </p><p>Filipović je bio predsjednik Udruženja filmskih radnika Bosne i Hercegovine, član Evropske filmske akademije (EFA) i Udruženja filmskih i televizijskih režisera Njemačke, te jedan od osnivača OBN televizije u Sarajevu.&nbsp;</p>

Filmove je počela snimati kao šestogodišnja devojčica

Rođena holivudska diva Natali Vud

<p>Na današnji dan 1929. godine, rođen je Ilija Ladin, jedan od najvećih bosanskohercegovačkih lirika, koji je, osim o ljudima, pjevao o pticama, gljivama, cvjetovima i travkama; o antičkim junacima i starozavjetnim likovima…</p><p>Rodio se kao Ilija Kozić, u selu Stratinska kod Banje Luke. Otac mu se zvao Lado, pa je on tako postao Ilija Ladin. Nakon osnovnog i srednjoškolskog obrazovanja u Banjoj Luci, u Sarajevu je završio Višu pedagošku akademiju, a potom i studij romanistike, odnosno francuskog i talijanskog jezika na Filozofskom fakultetu. Radio je kao učitelj i profesor francuskog jezika u mnogim bosanskohercegovačkim mjestima, a najduže u Sarajevu.</p><h2>Račun svodeći</h2><p>Prvu zbirku pjesama “Prije tebe ničega” objavio je tek 1968., u četrdesetoj godini života, a u zbirkama “Gospodin Mo” i “Muzama se ispričavam”, koje je objavio 1995. godine, opisao je svoje doživljaje i preživljavanje u ratnom Sarajevu tokom agresije na BiH 1992.-1995. Svaka od tih stotinjak pjesama izražavala je njegovu saživljenost s patnjom i nesrećom svojih sugrađana, a najviše ga je boljela dječija tragedija.</p><p>„Račun svodeći“ je autobiografska pjesma Ilije Ladina, za koju je kazao da ju je najduže pisao, prepravljajući je i mijenjajući iz zbirke u zbirku skoro trideset godina, te da je nikad nije smatrao dovršenom:</p><p>Samo san: o tom san</p><p>I obilje mene što već jede mene</p><p>Nije počelo nije još ništa ili gotovo ništa</p><p>Ali jest moja patnja počela ona je počela: davno</p><p>Pod vjeđama moj san: još ničega ovdje</p><p>Pod nogama moj put: još ničega tamo</p><p>Na izmaku snaga samo san: o tom san</p><p>Nije počelo nije još ništa ili gotovo ništa</p><p>Ali jest moja patnja počela ona je počela: davno</p><p>Pod datumima san: ništa upisano</p><p>Pod naslovima san: sve je prazno ispod</p><p>Na svim kazaljkama: vrijeme je odavno</p><p>Nije počelo nije još ništa ili gotovo ništa</p><p>Ali jest moja patnja počela ona je počela: davno</p><p>Pod zvijezdama san: još ničega dolje</p><p>Pod oblacima san: još ničega gore</p><p>Na izmaku snaga samo san: o tom san</p><p>Nije počelo nije još ništa ili gotovo ništa</p><p>Ali jest moja patnja počela ona je počela: kakav divan</p><p>početak!</p><h2>Grah za Iliju Ladina</h2><p>Ilija Ladin je dobitnik brojnih književnih nagrada, kao i Šestoaprilske nagrade Grada Sarajeva, 1998. godine. Nakon njegove smrti ustanovljena je pjesnička manifestacija “Grah za Iliju Ladina”, kojom su kolege pjesnici željeli sačuvati sjećanje na njegov lik i djelo. Naziv „Grah za Iliju Ladina“ manifestacija je dobila prema sjećanju na ratne godine, kada se grupa sarajevskih pisaca, uprkos granatama, već u ljeto 1992. počela okupljati u devastiranom „Domu pisaca“, gdje je i Ilija dolazio „da pojede grah“.</p><p>Preminuo je 23. oktobra 2001., u sobici jednog sarajevskog staračkog doma, a pred kraj života, od posljedica nervnog sloma, nije ni znao da je bio pjesnik.&nbsp;</p>

<h2>Umro književnik Frančesko Petrarka </h2><p>Godine 1374., na današnji dan, umro je italijanski književnik Frančesko Petrarka (Francesco Petrarca), dan prije svog 70. rođendana (rođen 20. jula 1304.).</p><p>Petrarka je mladost proveo u Avinjonu, gdje se zljubio u Lauru de Sade, koja mu nikad nije uzvratila ljubav, a on joj je bio zauvijek odan, čak i nakon njene smrti. Svojoj vječnoj inspiraciji Lauri pisao je pjesme, od kojih je izabrani dio sakupio potkraj života u zbirku naslova “Rasute rime”, odnosno “Kanconijer”, kako je nama danas poznata. </p><p>Zbirka sadrži 366 pjesama, među kojima su najbrojniji soneti u kojima je opjevao svoju neuzvraćenu ljubav, a ustvari je to ispovijest čovjeka o njegovim dilemama: kako uskladiti nove, prethumanističke ideale s tradicionalnom kršćanskom ideologijom, kako riješiti suprotnosti između zemaljske i nebeske ljubavi, između neodoljive težnje za srećom u ovom životu i racionalnog straha od smrti i vječnog prokletstva.</p>

<h2>Rođen izumitelj čuvenog revolvera Kolt</h2><p>Semjuel Kolt (Samuel Colt), američki izumitelj i proizvođač istoimenog revolvera, rođen je 19. jula 1814. godine. Historičar oružja Džejms Serven (James) opisao je izum ovog revolvera kao “događaj koji je oblikovao i odredio sudbinu američkog vatrenog oružja.”</p><p>Revolver Kolt je, ustvari, usavršen i populariziran revolver iz kojeg se moglo ispaliti nekoliko puta, a da ga nije trebalo stalno puniti mecima, što je unaprijedilo njegovu proizvodnju i kreiralo masovno tržište. Prije Kolta, većina revolvera izrađivana je individualno, iz njih je ispaljivan metak po metak, a na isti način su punjeni. </p><h2>Znao prodati svoj proizvod</h2><p>Godine 1836., kad su mu bile 22 godine, Sem Kolt je imao prijavljen patent za svoj revolver. Iduće godine osnovao je fabriku za njegovu proizvodnju, u Nju Džersiju. Rat SAD s Meksikom i ekspanzija na Zapad doveli su do povećane potražnje za oružjem i Kolt gradi novu tvornicu u Hartfordu, pa država Konektikat postaje glavni proizvođač vatrenog oružja tokom 19. i 20. vijeka.</p><p>Manje je poznato da Semjuelu Koltu pripadaju i zasluge u postavljanju podvodnih mina i konstrukciji prvog podvodnog kabla, što će kasnije biti od velike koristi izumitelju telegrafa Semjuelu Morzeu (Samuel Morse) u polaganju telegrafskih linija. </p><p>Prema mišljenju mnogih historičara, uspjeh Koltovih mehaničkih izuma treba više pripisati njegovom smislu za publicitet, sposobnosti da privuče pažnju javnosti, nego njihovim svojstvenim odlikama, iako ni one nisu zanemarive. Sem Kolt je bio sjajan preduzetnik koji je znao kako svoj proizvod ili ideju reklamirati i svijetu prodati.&nbsp;</p>

U pjesmama je opisao i svoje doživljaje i preživljavanje u ratnom Sarajevu tokom agresije na BiH 1992.-1995.

Rođen Ilija Ladin, bosanskohercegovački pjesnik

<p>Na današnji dan 1610. godine, preminuo je jedan od najboljih svjetskih slikara svih vremena, Italijan Mikelanđelo Merizi da Karavađo (Michelangelo Merisi da Caravaggio). U baroknom periodu slikarstva 17. vijeka on je stvorio novi, realistički pravac. </p><p>Fokus Karavađove umjetnosti bio je na ljudskoj figuri, jer, za razliku od renesansnih slikara kod kojih je pomoću jedinstvenog osvjetljenja cijela figura bila vidljiva, Karavađo je polazio od pune tame u kojoj je mlazom usmjerene svjetlosti isticao dramatične detalje. U toj originalnosti i jeste veličina Karavađove umjetnosti.</p><h2>Buntovnik</h2><p>Bio je “buntovnik” zbog svoje umjetnosti, jer su na njegovim slikarima kockari i probisvijeti bili glavni likovi umjesto svetaca i mučenika, kako je uglavnom bilo kod slikara prije njega. Zbog tog svog “buntovništva” bio je “sklonjen”, odnosno zaboravljen skoro tri vijeka poslije svoje smrti, do kada su njegova djela čekala da budu ponovo otkrivena. </p><p>Tek je u 20. vijeku uočena virtuoznost ovog umjetnika i utjecaj na razvoj zapadnog slikarstva, zbog čega je prepoznat i priznat kao jedan od najbriljantnijih majstora slikarstva ikad.</p>

<h2>Veliki rimski požar</h2><p>Godine 64., u noći 18. jula, prema podacima antičkih autora, grad Rim se iznenada našao u vatrenoj stihiji koja je trajala šest dana i sedam noći, potpuno uništivši devet od 14 gradskih četvrti. Veliki rimski požar predstavljao je najveću katastrofu u historiji tog grada od galskog pustošenja godine 390. pr. n. e. </p><p>Nikada nije potpuno razjašnjeno da li se katastrofa desila slučajno, ili je, kako tvrde stare hronike, požar podmetnuo tadašnji rimski car Neron, koji je kasnije optužio kršćane da su podmetnuli požar i prognao ih iz Rima. Kada je požar izbio, Neron se nalazio u Ancijumu. Shvativši razmjere katastrofe, požurio je natrag u Rim te počeo hitno djelovati kako bi što je moguće više ublažio posljedice požara po svoje podanike. Otvorio je vlastite palače, da bi se u njima smjestile izbjeglice, te je iz vlastitih sredstava počeo dijeliti hranu i finansijsku pomoć.</p><h2>Uzaludan trud</h2><p>Uprkos Neronovom trudu da ublaži posljedice požara, među Rimljanima su se brzo širile glasine o tome da je upravo on podmetnuo požar. Sumnju Rimljana potvrdio je sam Neron kada je objavio planove za obnovu opustošenih dijelova grada, koji su sadržavali ne samo prostrane i bogato ukrašene ulice, nego i novu palaču naziva Domus Aurea, jer te planove nije mogao ostvariti bez prethodnog rušenja ili eliminacije postojećih objekata na njihovom mjestu.</p><p>Ti Neronovi planovi kao i prebacivanje krivice na kršćane izolirali su ga i uveliko doprinijeli njegovom padu 68. godine.</p>

<h2>Umrla britanska književnica Džejn Ostin </h2><p>Džejn Ostin (Jane Austen), jedna od najpoznatijih britanskih književnica, preminula je 18. jula 1817., u 42. godini. </p><p>Za vrijeme u kojem je živjela, kada su se djevojke veoma rijetko školovale, bila je natprosječno obrazovana. Školovala se prvo u Oksfordu, pa u Sautemptonu, a potom u Redingu, u školama za djevojke. Pisanju se posvetila vrlo rano, pa je prvu priču objavila 1789., kada je imala 14 godina.</p><p>Svoja djela Džejn je objavljivala anonimno. Najpoznatiji su joj romani u formi društveno kritičkih komedija karaktera. Proslavio ju je roman “Ema”, koji je često  citiran zbog savršenosti forme i Džejninih oštroumnih komentara o bezizlaznom životu čednih neudatih žena s kraja 18. i početka 19. vijeka. Posmrtno joj je objavljen roman “Nortangerska opatija”.&nbsp;</p>

<h2>Druga godišnjica smrti Nenada Stekića</h2><p>Prije dvije godine, 18. jula 2021., preminuo je Nenad Stekić, legendarni jugoslavenski i srbijanski atletičar, rekorder u skoku u dalj.</p><p>Stekić je bio jedan od najboljih svjetskih skakača u dalj ikada, a u anale svjetske atletike ušao je kao sportist koji je u karijeri čak 144 puta imao skokove duže od osam metara, što do danas nikome nije uspelo. Zahvaljujući tome, pet godina uzastopno bio je prvi na svjetskoj rang listi.</p><p>Najbolji rezultat u karijeri Nenad Stekić ostvario je na mitingu u Montrealu 25. jula 1975. godine, kada je skočio 8,45 metara, što je tada bio evropski rekord, tri puta je bio vicešampion Evrope, a dva puta pobjednik Mediteranskih igara.</p>

Na njegovim slikarima kockari i probisvijeti bili su glavni likovi umjesto svetaca i mučenika

Jedna od Karavađovih slika iz ciklusa „Kartaši“  

Rođen slavni modni dizajner Iv Sen Loran

Umrla filmska diva Vivijen Li

Svjetski dan borbe protiv trgovine ljudima

Peta godišnjica smrti legendarnog pjevača Olivera Dragojevića

Rođen Arsen Dedić, jedan od najvećih kantautora regije

Rođen Petar Lubarda, jedan od najznačajnijih slikara regije

Mik Džeger, legenda rokenrola, slavi 80. rođendan

Francuz Luj Blerio prvi avionom preletio Lamanš

Rođena Jadranka Stojaković, bh. kantautorica

Despića kuća, bh. nacionalni spomenik: Preteča savremenog pozorišta u Sarajevu

Godine 2004., obnovljen Stari most u Mostaru

Rođena francuska šansonijerka Mirej Matje

Prije 15 godina preminuo Adil-beg Zulfikarpašić

Rođena holivudska diva Natali Vud

Rođen Ilija Ladin, bosanskohercegovački pjesnik

Preminuo Karavađo, italijanski slikar svjetskog glasa

Rođen slavni modni dizajner Iv Sen Loran

Umrla filmska diva Vivijen Li

Svjetski dan borbe protiv trgovine ljudima

Peta godišnjica smrti legendarnog pjevača Olivera Dragojevića

Rođen Arsen Dedić, jedan od najvećih kantautora regije

Rođen Petar Lubarda, jedan od najznačajnijih slikara regije

Mik Džeger, legenda rokenrola, slavi 80. rođendan

Francuz Luj Blerio prvi avionom preletio Lamanš

Rođena Jadranka Stojaković, bh. kantautorica

Despića kuća, bh. nacionalni spomenik: Preteča savremenog pozorišta u Sarajevu

Godine 2004., obnovljen Stari most u Mostaru

Rođena francuska šansonijerka Mirej Matje

Prije 15 godina preminuo Adil-beg Zulfikarpašić

Rođena holivudska diva Natali Vud

Rođen Ilija Ladin, bosanskohercegovački pjesnik

Preminuo Karavađo, italijanski slikar svjetskog glasa